Testi in vigore: Azerbaigian

Mediasiya haqqında Azərbaycan Respublikasının Qanunu (Qanun № 1555-VQ, qəbul tarixi: 29 mart 2019 / imza tarixi: 3 aprel 2019) — konsolidə edilmiş mətn (26.12.2023 və 22.04.2025-ci il dəyişiklikləri nəzərə alınmaqla)

1-ci fəsil. Ümumi müddəalar

Maddə 1. Əsas anlayışlar

1.0. Bu Qanunda istifadə olunan əsas anlayışlar aşağıdakı mənaları ifadə edir:

1.0.1. "mediasiya – mediatorun (mediatorların) vasitəçiliyi ilə tərəflər arasında yaranmış mübahisənin qarşılıqlı razılıq əsasında həlli ilə bağlı bu Qanunla müəyyən olunan proses";

1.0.2. "tərəflər – hüquqi və fiziki şəxslər (o cümlədən, hüquqi şəxs yaratmadan sahibkarlıq fəaliyyətini həyata keçirən fiziki şəxslər), habelə mediasiya prosesinin tətbiqinə razılıq vermiş inzibati orqanlar";

1.0.3. "mediator – peşəkar əsasda mediasiya prosesinin həyata keçirilməsi üçün tərəflərin cəlb etdiyi və ya mediasiya təşkilatı tərəfindən təyin olunmuş, bu Qanunun tələblərinə cavab verən fiziki şəxs";

1.0.4. "mediasiya təşkilatı – bu Qanunun 11.1-ci maddəsində müəyyən edilmiş hüquqi şəxs";

1.0.5. "mediasiya iştirakçıları – mediator və tərəflər";

1.0.6. "mediasiyada iştirak edən digər şəxslər – mediasiya prosesində iştirak edən vəkillər, nümayəndələr, tərcüməçilər, ekspert və mütəxəssislər, mediasiya təşkilatının əməkdaşları, habelə tərəflərin razılığı ilə mediasiya prosesində iştirak edən digər şəxslər";

1.0.7. "barışıq sazişi – tərəflər arasında mediasiya prosesi nəticəsində əldə edilən yazılı razılaşma";

1.0.8. "mediasiya prosesinin tətbiqi barədə müqavilə – mübahisənin (mövcud və ya gələcəkdə yarana biləcək) mediasiya prosesi vasitəsilə həlli üçün tərəflər arasında bağlanan yazılı razılaşma";

1.0.9. "mediasiyaya dair qeyd-şərt – tərəflərin hər hansı mübahisə ilə bağlı məhkəməyə və ya arbitraja (münsiflər məhkəməsinə) müraciət etməzdən əvvəl mediasiya prosesində iştirakını tələb edən müqavilə, müqavilə şərti, yaxud hər hansı digər sənəddə olan şərt";

1.0.10. "mediasiya xidmətlərinin göstərilməsinə dair müqavilə – mediator və ya mediasiya təşkilatı ilə tərəflər arasında mediasiya xidmətlərinin göstərilməsi üçün imzalanan yazılı müqavilə";

1.0.11. "mübahisə – tərəflər arasında yaranmış (və ya yarana biləcək) bu Qanunun 3.1-ci maddəsində nəzərdə tutulmuş mübahisə".

Maddə 2. Mediasiya haqqında qanunvericilik

2.1. "Mediasiya haqqında qanunvericilik Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasından, bu Qanundan, digər normativ hüquqi aktlardan, habelə Azərbaycan Respublikasının tərəfdar çıxdığı beynəlxalq müqavilələrdən ibarətdir."

2.2. "Ələt azad iqtisadi zonasında mediasiya sahəsində münasibətlər "Ələt azad iqtisadi zonası haqqında" Azərbaycan Respublikası Qanununun tələblərinə uyğun olaraq tənzimlənir."

Maddə 3. Mediasiyanın tətbiq dairəsi

3.1. "Mediasiya aşağıdakılar üzrə tətbiq edilir: 3.1.1. mülki işlər və iqtisadi mübahisələr (xarici elementli mübahisələr də daxil olmaqla); 3.1.2. ailə münasibətlərindən irəli gələn mübahisələr; 3.1.3. əmək münasibətlərindən irəli gələn mübahisələr; 3.1.4. inzibati hüquq münasibətlərindən irəli gələn mübahisələr."

3.2. (26.12.2023-cü il tarixli dəyişikliklə redaksiyada) "Ailə və əmək münasibətlərindən irəli gələn mübahisələr üzrə bu Qanunun 28-ci və 29-cu maddələrinə uyğun olaraq məhkəməyə müraciət etməmişdən əvvəl ilkin mediasiya sessiyasında iştirak tələb olunur." (2023-cü ilədək bu maddədə "iqtisadi mübahisələr, həmçinin ailə..." ifadəsi var idi; dəyişiklik iqtisadi/kommersiya mübahisələrini icbari ilkin sessiya tələbindən çıxarmışdır.)

3.3. Bu Qanunun 3.1-ci maddəsində nəzərdə tutulan mübahisələr mediasiyada iştirak etməyən üçüncü şəxslərin, yaxud fəaliyyət qabiliyyəti olmayan və ya məhdud fəaliyyət qabiliyyətli hesab edilən şəxslərin hüquqlarına toxunduqda belə mübahisələr üzrə mediasiya keçirilə bilməz; belə hal aşkar edildikdə mediasiya prosesindən imtina edilir.

3.4. Barışıq sazişi bağlanmadan məhkəməyə müraciət edilməzdən əvvəl mediasiya xərclərini ödəmiş tərəfin dövlət rüsumundan azad olunması "Dövlət rüsumu haqqında" Qanunla tənzimlənir; barışıq sazişi imzalandıqda ödənilmiş dövlət rüsumu Mülki Prosessual Məcəlləyə uyğun geri qaytarılır.

3.5. Məhkəmələrin binalarında fəaliyyət göstərən mediatorlar və mediasiya təşkilatları barədə məlumat lövhələri yerləşdirilir və Mediasiya Şurası bu məlumatın daim yenilənməsini təmin edir.

Maddə 4. Mediasiyanın məqsəd və prinsipləri

4.1. "Mediasiya tərəflər arasında münaqişə səviyyəsinin azaldılması və onları razı salacaq şəkildə mübahisənin həllini təmin etmək məqsədini daşıyır."

4.2. "Mediasiya aşağıdakı prinsiplər əsasında həyata keçirilir: 4.2.1. könüllülük; 4.2.2. tərəflərin hüquq bərabərliyi və əməkdaşlığı; 4.2.3. mediatorların qərəzsizliyi və müstəqilliyi; 4.2.4. mediasiya prosesinə müdaxilənin yolverilməzliyi; 4.2.5. konfidensiallıq."

Maddə 5. Könüllülük

5.1. "Mediasiya könüllü (bu Qanunun 28-ci və 29-cu maddələri nəzərə alınmaqla) xarakter daşıyır və tərəflər mediatorun seçilməsində sərbəstdirlər."

5.2. "Mediasiya tərəflərin qarşılıqlı razılığı ilə bağlanan "mediasiya prosesinin tətbiqi barədə müqavilə" əsasında (bu Qanunun 21.1-ci maddəsi nəzərə alınmaqla) həyata keçirilir."

5.3. "Mediasiya zamanı tərəflər öz mülahizələrinə əsasən maddi və prosessual hüquqlarından istifadə edirlər, habelə tələblərinin həcmini artırmaq və ya azaltmaq, ... mediasiyanın istənilən mərhələsində mediasiyadan imtina etmək hüquqlarına malikdirlər."

Maddə 6. Tərəflərin hüquq bərabərliyi və əməkdaşlığı

6.1. "Tərəflər mediasiya zamanı bütün məsələlərdə, o cümlədən mediatorun seçilməsində bərabər hüquqlardan istifadə edirlər və bərabər vəzifələr daşıyırlar."

6.2. "Tərəflər mediasiyanın məqsədləri naminə əməkdaşlıq etməli və qarşılıqlı şəkildə fəaliyyət göstərməlidirlər."

6.3. "Mediasiya mübahisənin həllində tərəflərin əməkdaşlığına, habelə ünsiyyət və danışıqlara əsaslanır."

Maddə 7. Mediatorların müstəqilliyi, qərəzsizliyi və mediasiya prosesinə müdaxilənin yolverilməzliyi

7.1. "Mediasiya zamanı mediator müstəqil və qərəzsiz olmalıdır. Mediator mediasiya prosesini həyata keçirən zaman tərəflərdən, dövlət və yerli özünüidarəetmə orqanlarından, hüquqi və fiziki şəxslərdən asılı olmamalıdır və ... adıçəkilən orqanların və şəxslərin mediatorun fəaliyyətinə müdaxiləsinə yol verilmir."

7.2. "Mediator mediasiya zamanı hər iki tərəfə bərabər yanaşmalı, tərəflərin mediasiya zamanı bərabər iştirakını təmin etməli və hər iki tərəfə proses zamanı tələblərini təqdim etmək üçün bərabər imkanlar yaratmalıdır. Mediatorun qərəzsizliyinə mane olan hallar olduqda mediator mediasiyanı aparmaqdan imtina etməlidir."

Maddə 8. Konfidensiallıq

8.1. "Tərəflər arasında ayrı şərt müəyyən edilməyibsə, mediasiya qapalı keçirilir."

8.2. "Tərəflər arasında ayrı şərt müəyyən edilməyibsə, həmçinin barışıq sazişinin təsdiqi və icrası məqsədilə tələb olunan hallar istisna olmaqla, mediasiya zamanı əldə olunan bütün məlumatların ... konfidensiallığı mediasiya iştirakçıları və mediasiyada iştirak edən digər şəxslər tərəfindən qorunur."

8.3. "Mediasiya iştirakçılarının və mediasiyada iştirak edən digər şəxslərin onlara mediasiya zamanı məlum olan məlumatları məhkəmə və arbitraj ... proseslərində, başqa mediasiya zamanı və ya hər hansı digər hallarda açıqlamaq və ya onlara istinad etmək hüququ yoxdur (həmin məlumatı verən tərəfin yazılı razılığı olduğu hallar istisna olmaqla) və belə məlumatlarla bağlı həmin şəxslər şahid qismində iştirak edə bilməzlər."

8.4. Bu qayda ağır və xüsusilə ağır cinayət hadisələri haqqında əldə olunan məlumatlara, habelə cinayət mühakimə icraatında məhkəmə qərarı ilə açıqlama vəzifəsi müəyyən edildikdə şamil olunmur.

8.5. Mediatorun fəaliyyəti dayandırıldıqdan və ya Şura üzvlüyündən çıxarıldıqdan sonra da konfidensiallıq qorunmalıdır.

8.6. "Mediasiya iştirakçıları və mediasiyada iştirak edən digər şəxslər tərəfindən bu Qanunun 8-ci maddəsində nəzərdə tutulmuş konfidensiallıqla bağlı qaydaların pozulması qanunla nəzərdə tutulmuş məsuliyyətə səbəb olur."

Maddə 9. Tərəflərin hüquq və vəzifələri

9.1. Tərəflərin hüquqları: bu Qanunun 5-ci və 6.1-ci maddələrində nəzərdə tutulan hüquqlar; mediasiya təşkilatını və ya mediatoru seçmək və onlardan imtina etmək; şəxsən və ya nümayəndə vasitəsilə iştirak etmək; proses və nəticələri barədə məlumat almaq; qanunla müəyyən olunmuş digər hüquqlar.

9.2. Tərəflər qarşılıqlı razılaşma əsasında mediasiya prosesinin bütün şərtlərini sərbəst müəyyən edə bilərlər.

9.3. Tərəflərin vəzifələri: barışıq sazişinin icrasını təmin etmək; mediasiya prosesinin konfidensiallığını qorumaq; qanunla müəyyən olunmuş digər vəzifələr.

Maddə 10. Mediatora dair tələblər

10.1. "Mediator olmaq istəyən fiziki şəxs aşağıdakı tələblərə cavab verməlidir: 10.1.1. ali təhsilə malik olmalıdır; 10.1.2. 25 yaşı tamam olmalıdır; 10.1.3. ən azı 3 illik iş stajına malik olmalıdır; 10.1.4. mediatorların ilkin hazırlığı üzrə təlimi bitirərək ... sertifikatı əldə etməlidir; 10.1.5. ... müvafiq müddətin keçməsi gözlənilməlidir."

10.2. (22.04.2025-ci il tarixli dəyişikliklə əhəmiyyətli dərəcədə genişləndirilmiş redaksiya) Aşağıdakı fiziki şəxslər mediator ola bilməzlər: fəaliyyət qabiliyyəti olmayan və ya məhdud fəaliyyət qabiliyyətli hesab edilmiş şəxslər; barəsində tibbi xarakterli məcburi tədbirlərin tətbiqinə dair qərar olan şəxslər; məhkumluğu ödənilməmiş və ya götürülməmiş şəxslər; dini xadimlər; hüquq-mühafizə orqanlarından intizam qaydasında xaric edilmiş şəxslər; hərbi qulluqdan məhkəmə qərarı və ya intizam qaydasında xaric edilmiş hərbi qulluqçular; hakimlik, dövlət qulluğu və ya notarial fəaliyyət səlahiyyətinə son 3 il ərzində intizam qaydasında xitam verilmiş şəxslər. (Dəqiq maddə nömrələməsi və hərfi redaksiya ikinci dərəcəli mənbələrdən — Ekvita.com, Trend.az, may 2025 — sintez edilib; birinci dərəcəli mətn bu sessiyada əldə edilə bilmədi.)

10.3. Bu Qanunun 10.2-ci maddəsində göstərilən hallar olmadıqda, 10.1-ci maddədəki tələblərə cavab verən şəxs Mediasiya Şurasının üzvlüyünə qəbul edildiyi andan mediator fəaliyyəti ilə məşğul olmaq hüququ əldə edir.

10.4. Mediator qanunla qadağan olunmayan istənilən digər fəaliyyətlə məşğul ola bilər.

10.4-1. (22.04.2025-ci il tarixli dəyişikliklə əlavə edilib) Fərdi qaydada fəaliyyət göstərən mediatorun Mediasiya Şurasının müəyyən etdiyi standartlara cavab verən, ən azı iki otaqdan ibarət ofisi olmalıdır.

Mediator, mediasiya təşkilatı, mediasiya təlimi qurumu və Mediasiya Şurası (maddə 11–20) (bu bölmə əsasən sintez şəklindədir; sitatlar ayrıca qeyd olunub)

Maddə 11. Mediasiya təşkilatı. Mediasiya təşkilatı mediasiyanın inkişaf etdirilməsi və təkmilləşdirilməsi məqsədilə fəaliyyət göstərən, dövlət qeydiyyatına alınmış hüquqi şəxsdir (11.1–11.2). Mediasiya Şurasının üzvlüyünə qəbul üçün hüquqi şəxsin ən azı iki mediatorla əmək müqaviləsi və istifadəsində ən azı iki otaqdan ibarət ofisi olmalıdır (11.3). Qanun pozuntusu aradan qaldırılmadıqda təşkilatın fəaliyyəti 1-6 ay müddətinə dayandırıla bilər; altı əsasdan biri olduqda (məsələn, könüllü çıxma, ləğvetmə, saxta sənədlər, üzvlük haqqının 6 aydan artıq ödənilməməsi) Şura üzvlüyündən çıxarılır; çıxarılma və dayandırılma barədə qərarı Mediasiya Şurası qəbul edir (11.4–11.6). Pozuntu aradan qalxdıqda fəaliyyət 5 gün ərzində bərpa olunur (11.7); müəyyən əsaslarla çıxarılmış təşkilat 1 il sonra yenidən müraciət edə bilər (11.8).

Maddə 12. Mediatorun hüquq və vəzifələri. Mediator "öz istəyi əsasında fərdi qaydada və ya mediasiya təşkilatı vasitəsilə mediasiya fəaliyyətini həyata keçirmək" hüququna, razılaşdırılmış haqq almaq, birgə və ayrı görüşlər keçirmək hüququna malikdir (12.1). Mediator ən azı iki ildə bir dəfə ixtisasartırma kursu keçib sertifikat almalı, mediasiyanın məqsəd və tərəflərin hüquqlarını əvvəlcədən pulsuz izah etməli, Şuranın qərarlarını icra etməlidir (12.2). Mediator eyni mübahisə üzrə tərəflərə hüquqi xidmət göstərə və ya onları məhkəmədə/arbitrajda təmsil edə bilməz (12.3).

Maddə 13. Mediatora etiraz. Tərəflər qarşılıqlı razılıqla mediatoru başqası ilə əvəz edə bilər; mediator qərəzsizliyinə mane olan hal yarandıqda özünə etiraz etməli, prosesin nəticəsiz qalacağını gördükdə isə xitam verə bilər.

Maddə 14. Mediatorların ilkin hazırlığı və ixtisasının artırılması. "Mediator olmaq istəyən şəxslərin ilkin hazırlığı, həmçinin mediatorların ixtisasının artırılması mediasiya təlimi qurumunda həyata keçirilir" (14.1). "Mediatorların ilkin hazırlığı üzrə təlimi bitirmiş şəxslərə, həmçinin ixtisasartırma kursunu bitirmiş mediatorlara mediasiya təlimi qurumu tərəfindən müvafiq sertifikat verilir" (14.2 — 22.04.2025-ci il dəyişikliyi ilə sertifikatın etibarlılıq müddəti 5 il müəyyən edilmişdir). Təlim, təlim qaydasına uyğun keçirilir (14.3). Mediasiya təlimi qurumuna 11.2 və 11.4–11.8-ci maddələrin tələbləri şamil olunur; mediasiya təşkilatı da şərtlərə cavab verdikdə təlim qurumu qismində çıxış edə bilər (14.4). Təlim qurumu qismində Şura üzvlüyünə qəbul üçün hüquqi şəxs, i.a., təcrübəli mediator(lar), pedaqoji stajlı və ya beynəlxalq layihələrdə təlim aparmış təlimçi(lər) və beynəlxalq sertifikatlı təlimçi ilə əmək/mülki-hüquqi müqaviləyə, təfsilatlı tədris proqramına malik olmalıdır (14.5, alt-bəndləri 14.5.1–14.5.3). Xarici ölkədə əldə edilmiş təcrübə/sertifikatların tanınması reyestrin aparılması qaydası ilə tənzimlənir (14.6).

Maddə 15. Mediasiya reyestri. "Mediasiya təşkilatlarının, mediatorların və mediasiya təlimi qurumlarının siyahısının müəyyən edilməsi məqsədi ilə Mediasiya Şurası tərəfindən mediasiya reyestri aparılır" (15.1). Qeydiyyatdakı məlumatlarda dəyişiklik 30 gün ərzində Şuraya bildirilməlidir (15.2). Reyestrin aparılma qaydasını müvafiq icra hakimiyyəti orqanı müəyyən edir (15.3). "Mediasiya reyestri açıqdır və Mediasiya Şurasının rəsmi internet səhifəsində yerləşdirilir və məlumatlar daim yenilənir" (15.4).

Maddə 16. Mediatorun intizam məsuliyyəti. 12.2 və 12.3-cü maddələrdəki vəzifələrin pozulmasına görə mediator intizam məsuliyyətinə cəlb olunur; qeyd reyestrdə 6 ay saxlanılır (16.1). Pozuntunun ağırlığından asılı olaraq xəbərdarlıq, töhmət və ya fəaliyyətin 1-6 ay müddətinə dayandırılması tətbiq edilir (16.2, o cümlədən 16.2.3 bəndi). Tədbir Şuranın qərarı ilə, pozuntudan 1 il keçənədək tətbiq olunur (16.3). Tərəflərin razılaşmaya nail olmaması və ya sazişi pozması mediatorun məsuliyyətinə səbəb olmur (16.4). İntizam tədbirləri mülki, inzibati və cinayət məsuliyyətini, habelə mediatorun işlədiyi qurumun intizam səlahiyyətini istisna etmir (16.5).

Maddə 17. Mediator fəaliyyətini həyata keçirmək hüququnun dayandırılması və ya Şura üzvlüyündən çıxarılması. Fəaliyyət hüququ öz ərizəsi ilə, Şuranın pozuntunun aradan qaldırılması barədə qərarının icra edilməməsi ilə (1-6 ay) və ya 16.2.3-cü maddədə nəzərdə tutulan halda dayandırılır (17.1, alt-bəndləri 17.1.1–17.1.3). Şura üzvlüyündən çıxarılma on əsasla baş verir: öz istəyi, qanuni qüvvəyə minmiş ittiham hökmü və ya tibbi məcburi tədbir barədə qərar, fəaliyyət qabiliyyətinin məhdudlaşdırılması, vəfat, ölmüş/itkin elan edilmə, ixtisasartırma kursunun keçilməməsi, bir ildə 3 dəfədən çox intizam tədbiri, üzvlük üçün saxta məlumat, dayandırma müddətinin bitməsinə 1 iş günü qalanadək məlumat verilməməsi, 6 aydan artıq üzvlük haqqının ödənilməməsi (17.2, alt-bəndləri 17.2.1–17.2.10). Qərarları Şura qəbul edir (bəzi hallarda yalnız məhkəmənin qərarı ilə) və reyestrdə qeyd olunur (17.3). Pozuntu aradan qalxdıqda fəaliyyət 5 gün ərzində bərpa oluna bilər (17.4). Müəyyən əsaslarla çıxarılmış şəxs 1 il sonra (bəzi hallarda məhkumluğun ödənilməsi şərti ilə) yenidən müraciət edə bilər (17.5).

Maddə 18. Mediasiya Şurası. Mediasiya Şurası mediasiya təşkilatlarının, mediatorların və mediasiya təlimi qurumlarının məcburi üzvlüyü əsasında yaradılan, özünüidarəetmə prinsipi ilə fəaliyyət göstərən qeyri-kommersiya hüquqi şəxsdir və 20.1-ci maddədə nəzərdə tutulan funksiyaları həyata keçirir (18.1). Şura bu Qanuna, digər normativ hüquqi aktlara və öz nizamnaməsinə uyğun təşkil olunur və fəaliyyət göstərir (18.2).

Maddə 19. Mediasiya Şurasının əmlakı. "Mediasiya Şurasının mülkiyyətində (istifadəsində) qanunla qadağan olunmayan növlərdə əmlak ola bilər" (19.1). "Mediasiya Şurasının əmlakı üzvlük haqlarından, qrantlardan, ianələrdən və qanunla qadağan olunmayan digər mənbələr hesabına formalaşır" (19.2). "Mediasiya Şurasının üzvləri üçün üzvlük haqqının məbləği, bu məbləğin ödənilməsi müddəti və qaydaları Şuranın nizamnaməsi ilə müəyyən olunur" (19.3).

Maddə 20. Mediasiya Şurasının funksiyaları. Şura, i.a., mediasiya sahəsində tənzimləmə və nəzarəti həyata keçirir, inkişaf tədbirləri görür, təlim proqramlarını təşkil edir, reyestrləri aparır, prosedur qaydaları və etik davranış qaydalarını hazırlayır, sənəd formaları müəyyən edir, statistika toplayır, üç ildə bir səmərəlilik təhlili aparır, konfranslar keçirir, şikayətlərə baxır, pozuntuların aradan qaldırılması tədbirlərini müəyyən edir, intizam tədbirləri tətbiq edir, fəaliyyəti dayandırır, hesabatları dövri dərc edir və qanunla nəzərdə tutulan digər funksiyaları yerinə yetirir (20.1, 16 bənddən ibarətdir). "Mediasiya təşkilatı, mediator və mediasiya təlimi qurumu Mediasiya Şurasının qərarlarından, digər hərəkət və hərəkətsizliyindən məhkəməyə şikayət verə bilərlər" (20.2).

4-cü fəsil. Mediasiya prosesinin başlanması (maddə 21–24)

Maddə 21. Mediasiya prosesinin tətbiqi üçün əsaslar. Mediasiya, tərəflər arasında yazılı razılaşma (mediasiya prosesinin tətbiqi barədə müqavilə) bağlanması və ya 28–29-cu maddələrdə nəzərdə tutulan ilkin mediasiya sessiyasında iştirak yolu ilə başlanır. Razılaşma məhkəmə icraatından əvvəl və ya icraat zamanı bağlana bilər; hər iki tərəf prosesi təşəbbüs edə bilər; məhkəmə tərəflərə mediasiyanı tövsiyə edə bilər; tərəflər mediasiya haqqında müqavilə bağladıqda məhkəmə icraatı dayandırılır. Proses mediasiya təklifinin göndərildiyi və ya ilkin sessiyanın keçirildiyi andan başlamış sayılır. İcbari ilkin sessiya tələbinə əməl edilmədən məhkəməyə müraciət edildikdə, ərizəyə baxılmadan saxlanılır.

Maddə 22. Mediasiya prosesinin tətbiqi barədə müqavilə. Müqavilə yazılı formada bağlanır və tərəflərin rekvizitlərini, mübahisənin predmetini, seçilmiş mediator/mediasiya təşkilatı barədə məlumatı, xərclərin bölüşdürülməsi şərtlərini, konfidensiallıq öhdəliklərini, prosesin müddətini və prosedur qaydalarını əhatə etməlidir. Nümayəndə vasitəsilə bağlandıqda yazılı etibarnamə tələb olunur.

Maddə 23. Mediatorun seçilməsi. Tərəflər qarşılıqlı razılıqla bir və ya bir neçə mediator seçir, yaxud mediasiya təşkilatından tövsiyə istəyə bilər. Müqavilə bağlanmazdan əvvəl mediator mediasiyanın məqsədlərini və iştirakçıların hüquqlarını pulsuz izah etməlidir.

Maddə 24. Mediasiya prosesinin həyata keçirilməsi qaydaları. Mediator tərəflərlə birgə və ayrı-ayrılıqda görüşlər keçirə, tövsiyələr verə bilər və tərəflərə bərabər yanaşmalıdır. Tərəflər şəxsən və ya nümayəndə vasitəsilə iştirak edə, ekspert köməyindən istifadə edə bilərlər. Mediasiyanın ümumi müddəti 30 gündən çox ola bilməz; tərəflərin qarşılıqlı razılığı ilə daha 30 günə uzadıla bilər.

Mübahisə növləri üzrə mediasiyanın xüsusiyyətləri (maddə 25–27)

Maddə 25. Mülki və iqtisadi mübahisələr. Tərəflər qarşılıqlı razılıqla, xarici elementli olanlar da daxil olmaqla, istənilən mülki iş və iqtisadi mübahisəni mediasiya yolu ilə həll edə bilərlər (25.1). İstehlakçıların hüquqlarının müdafiəsi ilə bağlı mübahisələr üzrə mediatorların təlim proqramı müvafiq icra hakimiyyəti orqanı tərəfindən təsdiqlənməlidir (25.2).

Maddə 26. Ailə münasibətlərindən irəli gələn mübahisələr. Mediasiya nikahın davam etdirilməsi şərtləri, valideyn hüquqlarının həyata keçirilməsi, uşağın yaşayış yerinin müəyyənləşdirilməsi, aliment öhdəlikləri kimi məsələlər üzrə tətbiq oluna bilər. Uşaqlara aid mübahisələrdə mediator müvafiq dövlət orqanları ilə məsləhətləşməli və uşağın rifahına təhlükə olan halları (konfidensiallıq prinsipini gözləməklə) bildirməlidir; uşaqlara toxunan barışıq sazişləri müvafiq dövlət orqanının razılığını tələb edir. (22.04.2025-ci il dəyişikliyi ilə, 26.7-ci maddəyə əsasən, ailə mübahisələri üzrə mediator xüsusi sertifikata malik olmalıdır.)

Maddə 27. Əmək münasibətlərindən irəli gələn mübahisələr. Mediasiya fərdi və kollektiv əmək mübahisələrinə tətbiq edilir. 25.2-ci maddəyə bənzər qaydada, əmək mübahisələri üzrə mediatorların ixtisas proqramı müvafiq icra hakimiyyəti orqanı tərəfindən təsdiqlənməlidir. (22.04.2025-ci il dəyişikliyi ilə, 27.3-cü maddəyə əsasən, əmək mübahisələri üzrə mediator xüsusi sertifikata malik olmalıdır.)

İcbari ilkin mediasiya sessiyası (maddə 28–29) (28.1 və 29-un adı 26.12.2023-cü il dəyişikliyi ilə redaktə olunub: "iqtisadi mübahisələr, həmçinin" ifadəsi çıxarılıb)

Maddə 28. Ailə və əmək münasibətlərindən irəli gələn mübahisələr üzrə ilkin mediasiya sessiyası. "Ailə [və əmək münasibətlərindən irəli gələn] mübahisələr üzrə məhkəməyə müraciət etməmişdən əvvəl tərəflər ilkin mediasiya sessiyasında iştirak etməlidirlər" (28.1). "Bu Qanunun 28.1-ci maddəsində qeyd edilən mübahisələr üzrə ilkin mediasiya sessiyasını tərəflərin qarşılıqlı razılaşdırdığı mediator və ya mediasiya təşkilatı aparır" (28.2). Tərəflər 10 iş günü ərzində mediator seçimi barədə razılığa gəlmədikdə, məhkəmənin yerləşdiyi şəhər/rayondakı (mövcud olmadıqda ən yaxın) mediasiya təşkilatına müraciət olunur və mediatoru mediasiya təşkilatı təyin edir (28.3). Həmin yerdə mediasiya təşkilatı olmadıqda, tərəflərdən birinin tələbi ilə mediatoru məhkəmə təyin edə bilər (28.4).

Maddə 29. İlkin və sonrakı mediasiya sessiyaları. Mediator ilkin sessiyada tərəflərə mediasiya prosesinin mahiyyətini, üstünlüklərini və qaydalarını izah edir, zəruri hallarda ayrılıqda görüşlər keçirir (29.1). Tərəflərdən biri (ən azı 5 gün əvvəl bildiriş göndərildikdən sonra) ilkin sessiyada iştirak etmədikdə və ya yazılı imtina etdikdə, mediator "ilkin mediasiya sessiyasında iştirak edilməməsi" arayışını hazırlayır (29.2). Tərəflərdən biri davam etməyə razı olmadıqda, mediator prosesə xitam verir və müvafiq arayışı təqdim edir (29.3 — 22.04.2025-ci il dəyişikliyi ilə, bildirişdən sonra iştirak olmadıqda proses əlavə intizam tədbiri olmadan avtomatik xitam olunur). Üzrsüz səbəbdən iştirak etməmə qanunla nəzərdə tutulan məsuliyyətə səbəb olur (29.4). Razılıq əldə edildikdə tərəflər mediasiya prosesinin tətbiqi barədə müqavilə bağlayır və proses davam edir (29.5). Barışıq sazişi əldə olunmadıqda mediator protokol tərtib edir (29.6). Arayış və ya protokol əldə edildikdən sonra tərəf məhkəməyə müraciət edə bilər; müraciətə müvafiq arayış/protokol əlavə edilməlidir (29.7).

İnzibati mübahisələr və məhkəmə mediasiyası (maddə 30–32)

Maddə 30. İnzibati hüquq münasibətlərindən irəli gələn mübahisələr. "İnzibati orqanlar tərəfindən inzibati aktların qəbul edilməsi, icra olunması və ya ləğvi" ilə bağlı mübahisələr, ayrı-ayrı qanunlarla nəzərdə tutulan istisnalar (məsələn, ərazi bölgüsü ilə bağlı mübahisələr inzibati vahidlər arasında) xaric olmaqla, mediasiya yolu ilə həll edilə bilər.

Maddə 31. Məhkəmə mediasiyası. "Məhkəmə prosesinin istənilən mərhələsində məhkəmə işin hallarını nəzərə alaraq öz təşəbbüsü və tərəflərin razılığı ilə" tərəflərə mediasiyanı təklif edə bilər; mediator yerli mediasiya təşkilatlarından təyin olunur, təşkilat olmadıqda hakim özü mediator təyin edə bilər. Mediasiya müddətincə məhkəmə icraatı dayandırılır və barışıq sazişi ilə mediasiya prosesinin nəticələri barədə protokol məhkəməyə təqdim edilir.

Maddə 32. Mediasiya prosesinə xitam verilməsi. Mediasiya doqquz əsasla xitam olunur (i.a. barışıq sazişinin bağlanması, iştirakçının imtinası, müddətin bitməsi, mediatorun səlahiyyətinin xitamı). Xitam üç gün ərzində protokolla rəsmiləşdirilir; protokol tərəflərə bir gün ərzində çatdırılır və tələb olunan sayda nüsxə hazırlanır. Mediasiya barışıq sazişinin imzalandığı və ya protokolun çatdırıldığı tarixdə başa çatmış sayılır.

Barışıq sazişi (maddə 33–35)

Maddə 33. Barışıq sazişinin məzmunu. Saziş yazılı formada bağlanır və bağlanma tarixi və yerini, tərəflər barədə məlumatı, mübahisənin predmetini, mediator(lar) və mediasiya təşkilatı barədə məlumatı, tərəflərin razılaşdığı həll yollarını və müddətlərini, öhdəliyin icra edilməməsinin nəticələrini, Mülki Məcəllə və digər qanunlarla nəzərdə tutulan digər şərtləri əks etdirir (33.1). Saziş tərəflər və mediator(lar) tərəfindən imzalanır, hər tərəf və müvafiq qurumlar üçün nüsxələr hazırlanır (33.2). Saziş qanunvericiliyə və ya üçüncü şəxslərin hüquqlarına zidd ola bilməz (33.3). Sazişin nüsxəsi imzalandığı gün tərəflərə təqdim edilməli, bir iş günü ərzində tərəflərdən biri tərəfindən müvafiq quruma təqdim olunmalıdır (33.4).

Maddə 34. Barışıq sazişinin icrası. "Barışıq sazişi, əgər sazişdə ayrı şərt nəzərdə tutulmayıbsa, imzalandığı gündən tərəflər üçün məcburi xarakter daşıyır" (34.1). Sazişin icra edilməməsi mülki-hüquqi məsuliyyətə səbəb olur (34.2). Könüllü icra baş vermədikdə tərəflərdən biri sazişin təsdiqi üçün məhkəməyə və ya notariusa müraciət edə bilər (34.3). Məhkəmə və notarius sazişi müvafiq qaydada təsdiq edir (34.4). "Barışıq sazişi bu Qanunun 33.3-cü maddəsinə zidd olduqda, onun təsdiq edilməsindən imtina olunur" (34.5).

Maddə 35. İddia müddətlərinin axımının dayandırılması. "Mediasiya prosesinin tətbiqi tərəflər arasında mübahisə üzrə qanunla nəzərdə tutulan iddia müddətinin axımının dayandırılmasına səbəb olur" (35.1). 35.2-ci maddə mediasiya prosesinin nəticəsi ilə iddia müddətinin sonrakı hesablanması qaydasını tənzimləyir (bu sessiyada mətn tam əldə edilə bilmədiyi üçün dəqiq redaksiyası göstərilmir).

Maddə 36 və sonrakı müddəalar — yalnız ikinci dərəcəli mənbələrdən sintez, birinci dərəcəli mətn bu sessiyada əldə edilməyib

Maddə 36. Mediasiya xərcləri (rekonstruksiya). Mediasiya xərclərinə mediator və ya mediasiya təşkilatına ödənilən haqq, habelə səyahət və yaşayış kimi əməliyyat xərcləri daxildir; mediator və ya təşkilat öz mülahizəsi ilə xidmətini əvəzsiz (pro bono) göstərə bilər; 3.4-cü maddəyə görə xərcləri kim ödədiyi dövlət rüsumundan azad olma məsələsinə təsir edir (mənbə: Ekvita.com). Xərclərin tərəflər arasında bölüşdürülməsi qaydası, sazişdə ayrı razılaşma olmadıqda, ehtimal ki, tərəflər arasında bərabər bölüşdürməyə əsaslanır, lakin bu barədə dəqiq maddə mətni təsdiqlənə bilməyib.

Yekun və keçid müddəaları, qüvvəyə minmə (rekonstruksiya). Qanunun əsas hissəsi 2019-cu ildə imzalanmasından sonra qüvvəyə minmişdir; icbari ilkin mediasiya sessiyası tələbi isə mərhələli qaydada tətbiq edilmişdir — ikinci dərəcəli mənbələr bu barədə fərqli tarixlər göstərir (bəziləri 1 iyul 2020, digərləri faktiki tətbiqin 1 yanvar 2021-dən başladığını bildirir; fərq, ehtimal ki, 19 iyun 2020-ci il tarixli 133-VIQD nömrəli tətbiq qanunu ilə bağlıdır). Bu tarixlərin dəqiq təsdiqi birinci dərəcəli mənbədən bu sessiyada əldə edilə bilməyib.

Traduzione non ufficiale. Le parti tra virgolette rendono passaggi citati testualmente nell'originale azero; le parti senza virgolette sono traduzione di una sintesi (non di una citazione letterale) del testo primario o, per gli artt. 36 e seguenti, ricostruzione da fonti secondarie, come indicato nella sezione "Fonte".

Legge della Repubblica dell'Azerbaigian "Sulla mediazione" (Legge n. 1555-VQ, adottata il 29 marzo 2019 / firmata il 3 aprile 2019) — testo consolidato con le modifiche del 26.12.2023 e del 22.04.2025

Capitolo I. Disposizioni generali

Articolo 1. Definizioni fondamentali. Ai fini della presente legge, i termini utilizzati hanno il seguente significato: "mediazione" è il procedimento, disciplinato dalla presente legge, per la composizione amichevole di una controversia tra le parti con l'ausilio di uno o più mediatori; "parti" sono le persone fisiche e giuridiche (comprese le persone fisiche che esercitano attività imprenditoriale senza costituire una persona giuridica), nonché gli organi amministrativi che abbiano acconsentito all'applicazione del procedimento di mediazione; "mediatore" è la persona fisica, rispondente ai requisiti di legge, incaricata dalle parti o designata da un'organizzazione di mediazione per condurre professionalmente il procedimento di mediazione; "organizzazione di mediazione" è la persona giuridica definita all'art. 11.1; "partecipanti alla mediazione" sono il mediatore e le parti; "altre persone partecipanti alla mediazione" sono avvocati, rappresentanti, interpreti, periti e consulenti, dipendenti dell'organizzazione di mediazione, nonché altre persone che con il consenso delle parti prendano parte al procedimento; "accordo conciliativo" è l'accordo scritto raggiunto dalle parti all'esito della mediazione; "accordo per l'applicazione del procedimento di mediazione" è l'accordo scritto tra le parti per risolvere mediante mediazione una controversia esistente o futura; "clausola di mediazione" è la clausola, contenuta in un contratto o in altro atto, che impone alle parti di partecipare a un procedimento di mediazione prima di adire il giudice o un arbitrato; "contratto di prestazione di servizi di mediazione" è il contratto scritto tra il mediatore o l'organizzazione di mediazione e le parti per la prestazione dei relativi servizi; "controversia" è la controversia, sorta o suscettibile di sorgere tra le parti, di cui all'art. 3.1.

Articolo 2. Legislazione sulla mediazione. La legislazione sulla mediazione si compone della Costituzione della Repubblica dell'Azerbaigian, della presente legge, di altri atti normativi, nonché dei trattati internazionali di cui la Repubblica dell'Azerbaigian è parte. Nella zona economica libera di Alat, i rapporti in materia di mediazione sono disciplinati in conformità ai requisiti della legge "Sulla zona economica libera di Alat".

Articolo 3. Ambito di applicazione della mediazione. La mediazione si applica: alle cause civili e alle controversie economiche (incluse quelle con elemento di estraneità); alle controversie derivanti da rapporti familiari; alle controversie derivanti da rapporti di lavoro; alle controversie derivanti da rapporti di diritto amministrativo. (Nel testo attualmente in vigore, a seguito della modifica del 26 dicembre 2023) per le controversie derivanti da rapporti familiari e di lavoro è richiesta, prima di adire il giudice, la partecipazione a una sessione iniziale di mediazione ai sensi degli articoli 28 e 29 (fino al 2023 l'obbligo comprendeva anche le controversie economiche/commerciali, successivamente escluse dalla modifica). La mediazione non può svolgersi quando la controversia tocchi i diritti di terzi estranei al procedimento o di persone prive di capacità d'agire o con capacità d'agire limitata giudizialmente accertata; se ciò emerge nel corso del procedimento, si deve rinunciare alla mediazione. L'esenzione dal contributo statale per la parte che, non essendosi concluso un accordo conciliativo, abbia sostenuto le spese di mediazione è disciplinata dalla legge "Sul contributo statale"; se l'accordo conciliativo viene concluso dopo l'adizione del giudice, il contributo versato è restituito secondo il Codice di procedura civile. Presso gli edifici giudiziari devono essere affisse bacheche informative sui mediatori e sulle organizzazioni di mediazione operanti nelle vicinanze, e il Consiglio di mediazione garantisce il costante aggiornamento di tali informazioni da parte dei tribunali.

Articolo 4. Finalità e principi della mediazione. La mediazione ha lo scopo di ridurre il livello di conflittualità tra le parti e di assicurare una soluzione della controversia che le soddisfi. La mediazione si svolge secondo i seguenti principi: volontarietà; parità di diritti e cooperazione delle parti; imparzialità e indipendenza dei mediatori; inammissibilità di ingerenze nel procedimento di mediazione; riservatezza.

Articolo 5. Volontarietà. La mediazione ha carattere volontario (fatti salvi gli articoli 28 e 29) e le parti sono libere nella scelta del mediatore. La mediazione si svolge sulla base dell'accordo per l'applicazione del procedimento di mediazione, concluso di comune accordo dalle parti (fatto salvo l'art. 21.1). Durante la mediazione le parti esercitano secondo il proprio apprezzamento i propri diritti sostanziali e processuali, potendo aumentare o ridurre l'entità delle proprie pretese e rinunciare alla mediazione in qualsiasi fase, nel rispetto degli articoli 28 e 29.

Articolo 6. Parità di diritti e cooperazione delle parti. Nella mediazione le parti godono di pari diritti e sono soggette a pari doveri in ogni questione, inclusa la scelta del mediatore. Le parti devono cooperare e agire in modo reciprocamente collaborativo per gli scopi della mediazione. La mediazione si fonda sulla cooperazione tra le parti, nonché sulla comunicazione e sulla negoziazione, ai fini della soluzione della controversia.

Articolo 7. Indipendenza e imparzialità dei mediatori; inammissibilità di ingerenze. Durante la mediazione il mediatore deve essere indipendente e imparziale; nello svolgimento del procedimento non deve dipendere dalle parti, dagli organi statali e di autogoverno locale, dalle persone fisiche e giuridiche, e a tali organi e persone non è consentito ingerirsi nell'attività del mediatore. Il mediatore deve trattare entrambe le parti in modo paritario, garantire la loro pari partecipazione e offrire a entrambe pari possibilità di presentare le proprie richieste; se sussistono circostanze che compromettono la sua imparzialità, il mediatore deve rifiutarsi di condurre la mediazione.

Articolo 8. Riservatezza. Salvo diverso accordo tra le parti, la mediazione si svolge a porte chiuse. Salvo diverso accordo tra le parti, e fatti salvi i casi necessari per l'omologazione e l'esecuzione dell'accordo conciliativo, la riservatezza di tutte le informazioni ottenute durante la mediazione (inclusa l'iniziativa di una parte di avviare la mediazione, il consenso alla mediazione o a una possibile soluzione, le opinioni o proposte di una parte o del mediatore sulla possibile soluzione, le dichiarazioni o ammissioni rese da una parte, i documenti redatti ai fini della mediazione, ecc.) è tutelata dai partecipanti alla mediazione e dalle altre persone che vi prendono parte. I partecipanti alla mediazione e le altre persone che vi prendono parte non hanno il diritto di divulgare o di invocare in procedimenti giudiziari o arbitrali, in altra mediazione o in qualsiasi altra circostanza, le informazioni di cui siano venuti a conoscenza durante la mediazione (salvo il consenso scritto della parte che le ha fornite), né possono essere sentite come testimoni in relazione a tali informazioni. Questa regola non si applica alle informazioni relative a reati gravi o particolarmente gravi ottenute durante la mediazione, né ai casi in cui un provvedimento giudiziale, nell'ambito di un procedimento penale, imponga l'obbligo di divulgazione di informazioni relative alla mediazione. La riservatezza delle informazioni ottenute durante la mediazione deve essere garantita anche dopo la sospensione dell'attività del mediatore o dell'organizzazione di mediazione, o dopo la loro esclusione dal Consiglio di mediazione. La violazione delle regole di riservatezza di cui al presente articolo da parte dei partecipanti alla mediazione o delle altre persone che vi prendono parte comporta la responsabilità prevista dalla legge.

Articolo 9. Diritti e doveri delle parti. Le parti hanno diritto: ai diritti previsti dagli articoli 5 e 6.1; di scegliere e di rinunciare all'organizzazione di mediazione o al mediatore; di partecipare personalmente o tramite rappresentante munito di procura; di ricevere informazioni sul procedimento e sui suoi possibili esiti; di esercitare gli altri diritti previsti dalla legge. Le parti, di comune accordo e in conformità alla legge, possono determinare liberamente tutte le condizioni relative all'applicazione, allo svolgimento e alla conclusione del procedimento di mediazione. Le parti hanno il dovere di garantire l'esecuzione dell'accordo conciliativo, di tutelare la riservatezza del procedimento e di adempiere agli altri doveri previsti dalla legge.

Articolo 10. Requisiti per il mediatore. La persona fisica che intenda diventare mediatore deve: possedere un'istruzione superiore; avere compiuto 25 anni; avere almeno 3 anni di anzianità lavorativa; avere completato il corso di formazione iniziale per mediatori conseguendo il certificato di cui all'art. 14.2; attendere il decorso dell'eventuale termine previsto dall'art. 17.5. Non possono essere mediatori (nella versione ampliata dalla modifica del 22 aprile 2025): le persone dichiarate dal giudice prive di capacità d'agire o con capacità d'agire limitata; le persone soggette a misure di sicurezza di natura sanitaria disposte con decisione giudiziale definitiva; le persone la cui condanna non sia stata scontata o cancellata; i ministri di culto; le persone destituite in via disciplinare dalle forze dell'ordine; i militari destituiti dal servizio con decisione giudiziale o in via disciplinare; le persone cui, negli ultimi 3 anni, sia stata revocata in via disciplinare la funzione di giudice, di pubblico dipendente o di notaio (l'esatta numerazione e formulazione di questo comma non è stata reperita in fonte primaria in questa sessione ed è sintetizzata da fonti secondarie). In assenza di tali impedimenti, la persona che soddisfi i requisiti dell'art. 10.1 acquisisce il diritto di esercitare l'attività di mediatore dal momento dell'ammissione al Consiglio di mediazione. Il mediatore può svolgere qualsiasi altra attività non vietata dalla legge. (Comma 10.4-1, aggiunto dalla modifica del 22 aprile 2025) Il mediatore che opera individualmente deve disporre di un ufficio, conforme agli standard stabiliti dal Consiglio di mediazione, composto da almeno due stanze.

Mediatore, organizzazione di mediazione, ente di formazione per mediatori e Consiglio di mediazione (artt. 11–20) (sezione prevalentemente in forma di sintesi; le citazioni testuali sono segnalate tra virgolette)

Articolo 11. Organizzazione di mediazione. È organizzazione di mediazione la persona giuridica che opera per lo sviluppo e il miglioramento della mediazione; può esserlo qualsiasi persona giuridica iscritta nel registro statale. Per l'ammissione al Consiglio di mediazione, la persona giuridica deve avere un contratto di lavoro con almeno due mediatori e disporre di un ufficio di almeno due stanze. In caso di violazioni non sanate, l'attività può essere sospesa da 1 a 6 mesi; ricorrendo determinati presupposti (rinuncia volontaria, scioglimento, annullamento giudiziale della registrazione, documenti falsi, mancata sanatoria della violazione, mancato pagamento della quota associativa per oltre 6 mesi) l'organizzazione è esclusa dal Consiglio, con decisione di quest'ultimo. Sanata la violazione, l'attività è ripristinata entro 5 giorni; l'organizzazione esclusa per determinati motivi può richiedere una nuova ammissione dopo un anno.

Articolo 12. Diritti e doveri del mediatore. Il mediatore ha diritto di esercitare l'attività di mediazione autonomamente, a titolo individuale, o tramite un'organizzazione di mediazione, di percepire il compenso pattuito e di tenere incontri congiunti o separati con le parti. Ha il dovere di frequentare, almeno ogni due anni, un corso di aggiornamento professionale conseguendo il relativo certificato, di spiegare gratuitamente alle parti, prima dell'avvio, gli scopi della mediazione e i loro diritti, e di eseguire le decisioni del Consiglio. Il mediatore non può fornire assistenza legale alle parti né rappresentarle in giudizio o in arbitrato in relazione alla medesima controversia.

Articolo 13. Ricusazione del mediatore. Le parti possono, di comune accordo, sostituire il mediatore con un altro; il mediatore deve ricusare sé stesso quando sussistano circostanze che compromettano la sua imparzialità e può porre termine al procedimento quando ritenga che esso non condurrà ad alcun risultato.

Articolo 14. Formazione iniziale e aggiornamento professionale dei mediatori. "La formazione iniziale di chi intende diventare mediatore, nonché l'aggiornamento professionale dei mediatori, si svolgono presso l'ente di formazione per mediatori." "Alle persone che hanno completato la formazione iniziale per mediatori, nonché ai mediatori che hanno completato il corso di aggiornamento, l'ente di formazione rilascia il relativo certificato" (dalla modifica del 22 aprile 2025, il certificato ha validità quinquennale). La formazione si svolge secondo il regolamento sulla formazione dei mediatori. All'ente di formazione si applicano i requisiti degli artt. 11.2 e 11.4–11.8; anche un'organizzazione di mediazione può fungere da ente di formazione se soddisfa le condizioni previste. Per essere ammesso al Consiglio come ente di formazione, l'ente deve, tra l'altro, avere un rapporto di lavoro o contrattuale con almeno due tra: un mediatore con esperienza pratica recente, un formatore con esperienza didattica o in progetti internazionali, un formatore certificato da organismi internazionali di mediazione; deve inoltre disporre di un programma didattico dettagliato. Il riconoscimento di esperienze o certificazioni ottenute all'estero è disciplinato dal regolamento sulla tenuta del registro.

Articolo 15. Registro della mediazione. "Il Consiglio di mediazione tiene il registro della mediazione al fine di individuare l'elenco delle organizzazioni di mediazione, dei mediatori e degli enti di formazione." Le variazioni dei dati registrati devono essere comunicate al Consiglio entro 30 giorni. Le modalità di tenuta del registro sono stabilite dall'organo designato dal potere esecutivo competente. "Il registro della mediazione è pubblico, è pubblicato sul sito ufficiale del Consiglio di mediazione e i dati sono costantemente aggiornati."

Articolo 16. Responsabilità disciplinare del mediatore. Il mediatore risponde disciplinarmente per la violazione dei doveri di cui agli artt. 12.2 e 12.3; l'annotazione resta nel registro per 6 mesi. A seconda della gravità si applicano l'ammonizione, il richiamo o la sospensione dell'attività da 1 a 6 mesi. La misura è adottata con decisione del Consiglio entro un anno dalla violazione. Il mediatore non risponde del mancato raggiungimento di un accordo tra le parti né della violazione dell'accordo da parte loro. Le misure disciplinari non escludono la responsabilità civile, amministrativa o penale, né il potere disciplinare dell'ente presso cui il mediatore è impiegato.

Articolo 17. Sospensione del diritto di esercitare l'attività di mediatore o esclusione dal Consiglio. Il diritto di esercitare è sospeso: su domanda dell'interessato; per mancata esecuzione della decisione del Consiglio di sanare una violazione (da 1 a 6 mesi); nel caso di cui all'art. 16.2.3. Il mediatore è escluso dal Consiglio: su propria domanda; per condanna penale definitiva o misura di sicurezza sanitaria definitiva; per incapacità o capacità limitata accertata giudizialmente; per decesso; per dichiarazione giudiziale di morte o di scomparsa; per mancato completamento del corso di aggiornamento; per applicazione di misure disciplinari almeno 3 volte in un anno; per false dichiarazioni rese ai fini dell'ammissione; per omessa comunicazione al Consiglio, entro l'ultimo giorno lavorativo utile, dell'esito della sanatoria della violazione; per mancato pagamento della quota associativa da oltre sei mesi senza giustificato motivo. Le decisioni sono adottate dal Consiglio (in alcuni casi solo previa decisione giudiziale definitiva) e annotate nel registro. Venuta meno la causa della sospensione, l'attività può essere ripristinata entro 5 giorni su domanda scritta. La persona esclusa per determinati motivi può richiedere una nuova ammissione dopo un anno (in un caso, previa estinzione della condanna).

Articolo 18. Consiglio di mediazione. Il Consiglio di mediazione è la persona giuridica senza scopo di lucro, costituita sulla base dell'adesione obbligatoria delle organizzazioni di mediazione, dei mediatori e degli enti di formazione, che opera secondo il principio dell'autogoverno ed esercita le funzioni previste dall'art. 20.1. Il Consiglio è organizzato e opera in conformità alla presente legge, agli altri atti normativi e al proprio statuto.

Articolo 19. Patrimonio del Consiglio di mediazione. "Il Consiglio di mediazione può possedere (utilizzare) beni di ogni tipo non vietato dalla legge." "Il patrimonio del Consiglio si forma con le quote associative, le sovvenzioni, le donazioni e altre fonti non vietate dalla legge." "L'importo della quota associativa, i termini e le modalità del suo versamento sono stabiliti dallo statuto del Consiglio."

Articolo 20. Funzioni del Consiglio di mediazione. Il Consiglio, tra l'altro: disciplina e vigila sul settore della mediazione; adotta misure di sviluppo; organizza i programmi di formazione; tiene i registri; predispone regole procedurali e codici deontologici; definisce i moduli documentali; raccoglie dati statistici; svolge un'analisi di efficacia ogni tre anni; organizza conferenze; esamina i reclami; stabilisce le misure per sanare le violazioni; applica le sanzioni disciplinari; dispone la sospensione dell'attività; pubblica periodicamente relazioni; ed esercita le altre funzioni previste dalla legge (elenco di sedici funzioni). "L'organizzazione di mediazione, il mediatore e l'ente di formazione possono impugnare in giudizio le decisioni del Consiglio di mediazione, nonché le sue altre azioni od omissioni."

Capitolo 4. Avvio del procedimento di mediazione (artt. 21–24)

Articolo 21. Presupposti per l'attivazione del procedimento di mediazione. La mediazione inizia con la conclusione di un accordo scritto per l'applicazione del procedimento di mediazione, oppure con la partecipazione alla sessione iniziale di mediazione prevista dagli artt. 28–29. L'accordo può essere concluso prima o durante il procedimento giudiziario; l'iniziativa può provenire da entrambe le parti; il giudice può raccomandare la mediazione; quando le parti concludono l'accordo di mediazione il procedimento giudiziario è sospeso. Il procedimento si considera avviato dal momento dell'invio della proposta di mediazione o dello svolgimento della sessione iniziale. Se si adisce il giudice senza rispettare l'obbligo di sessione iniziale, la domanda è dichiarata improcedibile.

Articolo 22. Accordo per l'applicazione del procedimento di mediazione. L'accordo è concluso in forma scritta e deve contenere i dati delle parti, l'oggetto della controversia, le informazioni sul mediatore o sull'organizzazione di mediazione prescelti, le condizioni sulle spese, gli obblighi di riservatezza, la durata del procedimento e le relative modalità. Se concluso tramite rappresentante, è richiesta procura scritta.

Articolo 23. Scelta del mediatore. Le parti scelgono di comune accordo uno o più mediatori, o possono chiedere una segnalazione all'organizzazione di mediazione. Prima della conclusione dell'accordo, il mediatore deve spiegare gratuitamente gli scopi della mediazione e i diritti dei partecipanti.

Articolo 24. Modalità di svolgimento del procedimento di mediazione. Il mediatore può tenere incontri congiunti o separati con le parti, formulare proposte e deve garantire parità di trattamento. Le parti possono partecipare personalmente o tramite rappresentante e avvalersi di periti. La durata complessiva della mediazione non può superare i 30 giorni, prorogabili di altri 30 giorni con l'accordo delle parti.

Peculiarità della mediazione secondo il tipo di controversia (artt. 25–27)

Articolo 25. Controversie civili ed economiche. Le parti possono, di comune accordo, risolvere mediante mediazione qualsiasi causa civile o controversia economica, incluse quelle con elemento di estraneità. Il programma di formazione dei mediatori per le controversie in materia di tutela dei consumatori deve essere approvato dall'organo del potere esecutivo competente.

Articolo 26. Controversie derivanti da rapporti familiari. La mediazione può applicarsi, tra l'altro, alle condizioni per la prosecuzione del matrimonio, all'esercizio della responsabilità genitoriale, alla determinazione della residenza del minore e agli obblighi di mantenimento. Nelle controversie che coinvolgono minori il mediatore deve consultarsi con i competenti organi statali e segnalare, nel rispetto del principio di riservatezza, le situazioni che minaccino il benessere del minore; gli accordi conciliativi che riguardano minori richiedono l'approvazione del competente organo statale. (Dalla modifica del 22 aprile 2025, art. 26.7, il mediatore familiare deve possedere una certificazione specialistica.)

Articolo 27. Controversie derivanti da rapporti di lavoro. La mediazione si applica alle controversie di lavoro individuali e collettive. Analogamente a quanto previsto per la tutela dei consumatori, il programma di formazione specialistica dei mediatori del lavoro deve essere approvato dall'organo del potere esecutivo competente. (Dalla modifica del 22 aprile 2025, art. 27.3, il mediatore del lavoro deve possedere una certificazione specialistica.)

Sessione iniziale di mediazione obbligatoria (artt. 28–29) (il titolo dell'art. 28, l'art. 28.1 e il titolo dell'art. 29 sono stati modificati dalla legge del 26 dicembre 2023, che ha eliminato il riferimento alle controversie economiche/commerciali)

Articolo 28. Sessione iniziale di mediazione per le controversie familiari e di lavoro. "Per le controversie derivanti da rapporti familiari [e di lavoro], prima di adire il giudice le parti devono partecipare a una sessione iniziale di mediazione." "La sessione iniziale di mediazione relativa alle controversie di cui all'art. 28.1 è condotta dal mediatore o dall'organizzazione di mediazione concordati dalle parti." Se entro 10 giorni lavorativi le parti non raggiungono un accordo sulla scelta del mediatore, ci si rivolge all'organizzazione di mediazione della città/distretto in cui ha sede il giudice competente (o alla più vicina, se non disponibile), e il mediatore è designato dall'organizzazione stessa. Se in quel luogo non esiste un'organizzazione di mediazione, su richiesta di una delle parti il mediatore può essere designato dal giudice.

Articolo 29. Sessione iniziale e sessioni successive di mediazione. Nella sessione iniziale il mediatore spiega alle parti la natura, i vantaggi e le modalità del procedimento di mediazione, tenendo, se necessario, incontri separati. Se una delle parti, previo avviso di almeno 5 giorni, non partecipa alla sessione iniziale o vi rinuncia per iscritto, il mediatore redige un'attestazione di "mancata partecipazione alla sessione iniziale di mediazione" (dalla modifica del 22 aprile 2025, in tal caso il procedimento si estingue automaticamente senza necessità di ulteriori misure). Se una delle parti non intende proseguire, il mediatore pone fine al procedimento e rilascia l'attestazione corrispondente. La mancata partecipazione senza giustificato motivo comporta la responsabilità prevista dalla legge. Se le parti raggiungono un'intesa, concludono l'accordo per l'applicazione del procedimento di mediazione e il procedimento prosegue. In mancanza di un accordo conciliativo, il mediatore redige un verbale. Ottenuta l'attestazione o il verbale, la parte può adire il giudice, allegando alla domanda la relativa attestazione o il verbale.

Controversie amministrative e mediazione giudiziale (artt. 30–32)

Articolo 30. Controversie derivanti da rapporti di diritto amministrativo. Le controversie relative all'"adozione, esecuzione o annullamento di atti amministrativi" da parte degli organi amministrativi possono essere risolte tramite mediazione, salve le eccezioni previste da leggi speciali (ad esempio le controversie territoriali tra enti amministrativi).

Articolo 31. Mediazione giudiziale. "In qualsiasi fase del procedimento giudiziario, il giudice, tenuto conto delle circostanze della causa, di propria iniziativa e con il consenso delle parti" può proporre la mediazione; il mediatore è designato tra le organizzazioni di mediazione locali, oppure, in loro assenza, dallo stesso giudice. Durante la mediazione il procedimento giudiziario è sospeso e l'accordo conciliativo, insieme al verbale sull'esito del procedimento di mediazione, è presentato al giudice.

Articolo 32. Estinzione del procedimento di mediazione. Il procedimento si estingue per nove cause (tra cui la conclusione dell'accordo conciliativo, la rinuncia di un partecipante, la scadenza del termine, la cessazione dei poteri del mediatore). L'estinzione è formalizzata con verbale entro tre giorni; il verbale è notificato alle parti entro un giorno e ne sono redatte le copie necessarie. La mediazione si considera conclusa alla data di sottoscrizione dell'accordo conciliativo o di notifica del verbale.

Accordo conciliativo (artt. 33–35)

Articolo 33. Contenuto dell'accordo conciliativo. L'accordo è concluso in forma scritta e deve indicare la data e il luogo di conclusione, i dati delle parti, l'oggetto della controversia, i dati del mediatore/dei mediatori e dell'organizzazione di mediazione, le soluzioni concordate dalle parti e i relativi termini, le conseguenze dell'inadempimento o dell'adempimento inesatto, nonché le altre condizioni previste dal Codice civile e da altre leggi. L'accordo è sottoscritto dalle parti e dal mediatore (o dai mediatori); ne sono redatte copie per ciascuna parte e per gli enti competenti. L'accordo non può essere contrario alla legge o ai diritti di terzi. Copia dell'accordo deve essere consegnata alle parti il giorno stesso della firma; entro un giorno lavorativo dal ricevimento, una delle parti deve trasmettere la copia richiesta all'ente competente.

Articolo 34. Esecuzione dell'accordo conciliativo. "Se non diversamente previsto nell'accordo stesso, l'accordo conciliativo ha carattere vincolante per le parti dal giorno della firma." L'inadempimento dell'accordo determina la responsabilità civile secondo le condizioni ivi previste. In mancanza di adempimento spontaneo, ciascuna parte può chiedere al giudice o al notaio l'omologazione dell'accordo conciliativo. Il giudice e il notaio omologano l'accordo secondo le procedure previste. "Se l'accordo conciliativo è contrario all'art. 33.3 della presente legge, l'omologazione è rifiutata."

Articolo 35. Sospensione del corso dei termini di prescrizione. "L'attivazione del procedimento di mediazione determina la sospensione del corso del termine di prescrizione previsto dalla legge per la controversia tra le parti." Il comma 35.2 disciplina le modalità di successivo computo del termine di prescrizione in relazione all'esito del procedimento di mediazione (il testo completo di questo comma non è stato reperibile in questa sessione, pertanto la formulazione esatta non è qui riportata).

Articolo 36 e disposizioni successive — sintesi ricostruita solo da fonti secondarie, testo primario non reperito in questa sessione

Articolo 36. Spese di mediazione (ricostruzione). Le spese di mediazione comprendono il compenso dovuto al mediatore o all'organizzazione di mediazione, nonché le spese operative quali viaggio e alloggio; il mediatore o l'organizzazione possono, a propria discrezione, prestare il servizio a titolo gratuito (pro bono); ai sensi dell'art. 3.4 chi ha sostenuto tali spese può beneficiare dell'esenzione dal contributo statale (fonte: Ekvita.com). Non è stato possibile confermare in fonte primaria la regola esatta di ripartizione delle spese tra le parti in assenza di diverso accordo.

Disposizioni finali e transitorie, entrata in vigore (ricostruzione). Il nucleo della legge è entrato in vigore a seguito della firma presidenziale del 2019; l'obbligo di sessione iniziale di mediazione è stato invece introdotto in modo scaglionato — le fonti secondarie riportano date diverse (alcune indicano il 1° luglio 2020, altre indicano che l'applicazione effettiva sia iniziata il 1° gennaio 2021, verosimilmente per effetto della legge attuativa n. 133-VIQD del 19 giugno 2020). La conferma puntuale di queste date in fonte primaria non è stata possibile in questa sessione.

Unofficial translation. Passages in quotation marks render text quoted verbatim from the Azerbaijani original; passages without quotation marks translate a faithful summary (not a literal quotation) of the primary source, or, for Article 36 onward, a reconstruction from secondary sources, as explained in the "Fonte" section above.

Law of the Republic of Azerbaijan "On Mediation" (Law No. 1555-VQ, adopted 29 March 2019 / signed 3 April 2019) — consolidated text incorporating the amendments of 26 December 2023 and 22 April 2025

Chapter I. General Provisions

Article 1. Basic concepts. For the purposes of this Law, the terms used have the following meanings: "mediation" is the process, established by this Law, for the settlement of a dispute between the parties by mutual agreement with the assistance of a mediator (mediators); "parties" are legal entities and natural persons (including natural persons carrying out entrepreneurial activity without establishing a legal entity), as well as administrative bodies that have consented to the application of the mediation process; "mediator" is the natural person, meeting the requirements of this Law, engaged by the parties or appointed by a mediation organisation to carry out the mediation process on a professional basis; "mediation organisation" is the legal entity defined in Article 11.1 of this Law; "mediation participants" are the mediator and the parties; "other persons participating in mediation" are lawyers, representatives, interpreters, experts and specialists taking part in the mediation process, employees of the mediation organisation, and other persons taking part in the mediation process with the consent of the parties; "settlement agreement" is the written agreement reached between the parties as a result of the mediation process; "agreement on the application of the mediation process" is the written agreement concluded between the parties for the settlement, through the mediation process, of an existing or future dispute; "mediation clause" is a condition, contained in a contract, contractual term, or any other document, requiring the parties to take part in a mediation process before applying to a court or arbitration in respect of any dispute; "agreement on the provision of mediation services" is the written agreement signed between a mediator or a mediation organisation and the parties for the provision of mediation services; "dispute" is the dispute that has arisen (or may arise) between the parties, as provided for in Article 3.1 of this Law.

Article 2. Legislation on mediation. Legislation on mediation consists of the Constitution of the Republic of Azerbaijan, this Law, other normative legal acts, and international treaties to which the Republic of Azerbaijan is a party. In the Alat free economic zone, relations in the field of mediation are regulated in accordance with the requirements of the Law of the Republic of Azerbaijan "On the Alat Free Economic Zone".

Article 3. Scope of application of mediation. Mediation applies to: civil cases and economic disputes (including disputes with a foreign element); disputes arising from family relations; disputes arising from labour relations; disputes arising from administrative-law relations. (In the text currently in force, following the amendment of 26 December 2023) for disputes arising from family and labour relations, participation in an initial mediation session under Articles 28 and 29 of this Law is required before applying to court (until 2023 this obligation also covered economic/commercial disputes, which were subsequently removed by the amendment). Mediation may not be conducted on disputes referred to in Article 3.1 of this Law where they affect the rights of third parties not taking part in the mediation, or of persons judicially declared to lack, or to have limited, legal capacity; where such circumstances are discovered, the mediation process must be abandoned. Exemption from the state duty for the party that, in the absence of a settlement agreement, has paid the mediation costs is regulated by the Law "On State Duty"; if a settlement agreement is concluded after an application to court, the state duty paid is refunded in accordance with the Code of Civil Procedure. Information boards concerning mediators and mediation organisations operating nearby must be placed in court buildings, and the Mediation Council must ensure that this information is kept constantly updated by the relevant courts.

Article 4. Purpose and principles of mediation. Mediation aims to reduce the level of conflict between the parties and to secure a resolution of the dispute that satisfies them. Mediation is carried out on the basis of the following principles: voluntariness; equality of rights and cooperation of the parties; impartiality and independence of mediators; inadmissibility of interference with the mediation process; confidentiality.

Article 5. Voluntariness. Mediation is voluntary in nature (subject to Articles 28 and 29 of this Law), and the parties are free to choose the mediator. Mediation is carried out on the basis of the "agreement on the application of the mediation process" concluded by mutual consent of the parties (subject to Article 21.1 of this Law). During mediation the parties exercise their substantive and procedural rights at their own discretion, and are entitled to increase or reduce the scope of their claims and to withdraw from mediation at any stage, subject to the requirements of Articles 28 and 29 of this Law.

Article 6. Equality of rights and cooperation of the parties. During mediation the parties enjoy equal rights and bear equal duties in all matters, including the choice of mediator. The parties must cooperate and act reciprocally for the purposes of mediation. Mediation is based on cooperation between the parties, as well as on communication and negotiation, in resolving the dispute.

Article 7. Independence and impartiality of mediators; inadmissibility of interference with the mediation process. During mediation the mediator must be independent and impartial. In carrying out the mediation process the mediator must not be dependent on the parties, on state and local self-government bodies, or on legal entities and natural persons, and such bodies and persons are not permitted to interfere with the mediator's activity. The mediator must treat both parties equally during mediation, ensure their equal participation, and create equal opportunities for both to present their claims during the process. Where circumstances exist that impair the mediator's impartiality, the mediator must refuse to conduct the mediation.

Article 8. Confidentiality. Unless the parties agree otherwise, mediation is conducted in private. Unless the parties agree otherwise, and except where required for the confirmation and enforcement of the settlement agreement, the confidentiality of all information obtained during mediation (including a party's initiative to commence mediation, consent to mediation or to a possible resolution of the dispute, opinions or proposals of a party or of the mediator on a possible resolution, statements or admissions made by a party during mediation, documents drawn up for the purposes of mediation, etc.) is protected by the mediation participants and the other persons taking part in mediation. Mediation participants and other persons taking part in mediation have no right to disclose or to rely on, in court or arbitration proceedings, in other mediation, or in any other circumstances, information that became known to them during mediation (except where the party providing the information has given written consent), and such persons may not act as witnesses in relation to such information. This rule does not apply to information obtained during mediation concerning grave or particularly grave criminal offences, or to cases where a court decision, in the course of criminal proceedings, establishes an obligation to disclose information relating to mediation. Confidentiality of information obtained during mediation must continue to be protected even after the mediator's or the mediation organisation's right to carry out the relevant activity has been suspended, or after their exclusion from membership of the Mediation Council. Breach by mediation participants or other persons taking part in mediation of the confidentiality rules provided for in Article 8 of this Law entails the liability provided for by law.

Article 9. Rights and duties of the parties. The parties have the right: to the rights provided for in Articles 5 and 6.1 of this Law; to choose, and to withdraw from, a mediation organisation or a mediator; to take part in the mediation personally or, on the basis of a power of attorney, through a representative; to receive information about the mediation process and its possible outcomes; to exercise the other rights established by this Law. The parties may, by mutual agreement and in accordance with this Law, freely determine all the conditions for the application, conduct and completion of the mediation process. The parties have the duty: to ensure enforcement of the settlement agreement; to protect the confidentiality of the mediation process; to perform the other duties established by this Law.

Article 10. Requirements for a mediator. A natural person wishing to become a mediator must: hold higher education; have reached the age of 25; have at least 3 years of work experience; have completed the initial training for mediators and obtained the certificate provided for in Article 14.2 of this Law; where applicable, await the expiry of the relevant period under Article 17.5 of this Law. The following natural persons may not be mediators (in the version expanded by the amendment of 22 April 2025): persons judicially declared to lack, or to have limited, legal capacity; persons subject to a final court decision imposing compulsory measures of a medical nature; persons whose criminal conviction has not been served or expunged; ministers of religion; persons removed from law-enforcement bodies on disciplinary grounds; military personnel discharged from service by court decision or on disciplinary grounds; persons whose authority as a judge, civil servant or notary was terminated on disciplinary grounds within the preceding 3 years (the exact numbering and wording of this paragraph could not be retrieved from the primary source in this session and has been synthesised from secondary sources). Where none of the above circumstances exists, a person meeting the requirements of Article 10.1 of this Law acquires the right to practise as a mediator from the moment of admission to membership of the Mediation Council. A mediator may engage in any other activity not prohibited by law. (Paragraph 10.4-1, added by the amendment of 22 April 2025) A mediator practising individually must maintain an office, meeting standards set by the Mediation Council, consisting of at least two rooms.

Mediator, mediation organisation, mediation training institution and Mediation Council (Articles 11–20) (this section is mostly a summary; verbatim quotations are marked with quotation marks)

Article 11. Mediation organisation. A mediation organisation is a legal entity operating for the development and improvement of mediation; any legal entity registered with the state may be a mediation organisation. To be admitted to membership of the Mediation Council, a legal entity must have an employment contract with at least two mediators and must have the use of an office consisting of at least two rooms. Where a violation is not remedied, the organisation's activity may be suspended for 1 to 6 months; on certain grounds (voluntary withdrawal, dissolution of the legal entity, judicial invalidation of its registration, false documents, failure to remedy a violation, non-payment of membership dues for more than 6 months) the organisation is excluded from the Council, by decision of the Council. Once the violation is remedied, activity is restored within 5 days; an organisation excluded on certain grounds may reapply after one year.

Article 12. Rights and duties of the mediator. The mediator has the right to carry out mediation activity independently, on an individual basis, or through a mediation organisation, to receive the agreed fee, and to hold joint or separate meetings with the parties. The mediator has the duty to complete a refresher-training course at least once every two years and obtain the relevant certificate, to explain, free of charge, the objectives of mediation and the participants' rights before the process begins, and to comply with the decisions of the Council. The mediator may not provide legal services to the parties or represent them in court or arbitration proceedings in relation to the dispute being mediated.

Article 13. Challenge to a mediator. The parties may, by mutual agreement, replace the mediator with another; the mediator must withdraw where circumstances exist that impair his or her impartiality, and may terminate the process where he or she considers that it will not lead to any result.

Article 14. Initial training and professional development of mediators. "The initial training of persons wishing to become mediators, as well as the professional development of mediators, is carried out at a mediation training institution." "Persons who have completed the initial training for mediators, as well as mediators who have completed a refresher course, are issued the relevant certificate by the mediation training institution" (under the amendment of 22 April 2025, the certificate is valid for 5 years). Training at the mediation training institution is carried out in accordance with the rules on the training and professional development of mediators. The requirements of Articles 11.2 and 11.4–11.8 of this Law apply to a mediation training institution; a mediation organisation may also act as a training institution where it meets the relevant requirements. To be admitted to Council membership as a training institution, a legal entity must, among other things, have an employment or civil-law contract with at least two of the following: a mediator with recent case experience, a trainer with teaching experience or experience delivering mediation training under international projects, a trainer certified by international mediation bodies; it must also have a detailed curriculum for initial training and refresher courses. Recognition of work experience or certificates obtained abroad is regulated by the rules for maintaining the mediation register.

Article 15. Mediation register. "The Mediation Council maintains the mediation register for the purpose of establishing the list of mediation organisations, mediators and mediation training institutions." Mediation organisations, mediators and training institutions must notify the Council of any change in their registered information within 30 days. The procedure for maintaining the register is established by the body designated by the relevant executive authority. "The mediation register is public, is published on the official website of the Mediation Council, and the information is constantly updated."

Article 16. Disciplinary liability of the mediator. A mediator is subject to disciplinary liability for breach of the duties set out in Articles 12.2 and 12.3 of this Law; the record remains in the register for 6 months. Depending on the severity of the breach, a warning, a reprimand, or suspension of activity for 1 to 6 months may be applied. The measure is imposed by decision of the Council within one year of the breach. The mediator bears no liability where the parties fail to reach agreement or breach the settlement reached. Disciplinary measures do not exclude civil, administrative or criminal liability, nor the disciplinary powers of the body employing the mediator.

Article 17. Suspension of the right to carry out mediation activity, or exclusion from Council membership. The right to carry out mediation activity is suspended: at the mediator's own request; where the mediator fails to comply with a Council decision to remedy a breach of duty (for 1 to 6 months); in the case provided for in Article 16.2.3 of this Law. A mediator is excluded from Council membership: at his or her own request; where there is a final conviction or a final court decision imposing compulsory measures of a medical nature; where a court has declared the person to lack, or to have limited, legal capacity; on death; where a court has declared the person dead or missing; for failure to complete the refresher-training course; where disciplinary measures under Article 16.2 have been applied at least three times within a year; where false information is subsequently discovered in the documents submitted for Council membership; for failure to notify the Council, at least one working day before expiry of the suspension period, of the outcome of remedying the breach; for non-payment of membership dues for more than six months without valid reason. Such decisions are taken by the Council (in certain cases only on the basis of a final court decision) and are recorded in the register. Once the grounds for suspension have ceased to exist, the Council decides, within 5 days, on restoration of the mediator's activity, upon written application. A person excluded on certain grounds may apply for readmission to the Council one year after the exclusion decision takes effect (in one case, subject to the conviction having been served or expunged).

Article 18. Mediation Council. The Mediation Council is a non-commercial legal entity, established on the basis of the compulsory membership of mediation organisations, mediators and mediation training institutions, which operates on the principle of self-governance and carries out the functions provided for in Article 20.1 of this Law. The Council is organised and operates in accordance with this Law, other normative legal acts, and its own charter.

Article 19. Property of the Mediation Council. "The Mediation Council may own (use) property of any kind not prohibited by law." "The property of the Mediation Council is formed from membership dues, grants, donations, and other sources not prohibited by law." "The amount of membership dues for members of the Mediation Council, and the terms and procedure for their payment, are established by the Council's charter."

Article 20. Functions of the Mediation Council. The Council, among other things: carries out regulation of, and oversight over, the mediation sector; takes measures for its development; organises training programmes; maintains the registers; drafts procedural rules and codes of ethical conduct; determines document forms; collects statistics; conducts an efficiency analysis every three years; organises conferences; examines complaints; determines measures for remedying violations; applies disciplinary measures; suspends activity; periodically publishes reports; and performs the other functions provided for by law (a list of sixteen functions in total). "A mediation organisation, a mediator, or a mediation training institution may lodge a complaint with the court against decisions of the Mediation Council and against its other acts or omissions."

Chapter 4. Commencement of the mediation process (Articles 21–24)

Article 21. Grounds for applying the mediation process. Mediation begins either with the conclusion of a written agreement on the application of the mediation process, or with participation in the initial mediation session provided for in Articles 28–29 of this Law. The agreement may be concluded before, or during, court proceedings; either party may take the initiative; the court may recommend mediation to the parties; where the parties conclude a mediation agreement, court proceedings are suspended. The process is deemed to have begun from the moment a mediation proposal is sent, or the initial session is held. Where an application is made to court without complying with the mandatory initial-session requirement, the application is left without examination.

Article 22. Agreement on the application of the mediation process. The agreement is concluded in writing and must contain the parties' details, the subject matter of the dispute, information on the chosen mediator or mediation organisation, the terms as to costs, confidentiality obligations, the duration of the process, and its procedural rules. Where concluded through a representative, a written power of attorney is required.

Article 23. Selection of the mediator. The parties select one or more mediators by mutual agreement, or may request a recommendation from a mediation organisation. Before the agreement is concluded, the mediator must explain, free of charge, the objectives of mediation and the rights of the participants.

Article 24. Rules for conducting the mediation process. The mediator may hold joint and separate meetings with the parties, make recommendations, and must treat both parties equally. The parties may take part personally or through a representative, and may use the assistance of experts. The overall duration of mediation may not exceed 30 days, extendable by a further 30 days by mutual agreement of the parties.

Features of mediation by type of dispute (Articles 25–27)

Article 25. Civil and economic disputes. The parties may, by mutual agreement, resolve through mediation any civil case or economic dispute, including one with a foreign element. The training programme for mediators dealing with consumer-protection disputes must be approved by the competent executive authority.

Article 26. Disputes arising from family relations. Mediation may apply, among other matters, to the terms of continuation of marriage, the exercise of parental rights, determination of a child's place of residence, and maintenance obligations. In disputes concerning children the mediator must consult the relevant state bodies and, while observing the principle of confidentiality, report circumstances that threaten the child's welfare; settlement agreements affecting children require the approval of the competent state body. (Under the amendment of 22 April 2025, Article 26.7, a family-dispute mediator must hold a specialised certificate.)

Article 27. Disputes arising from labour relations. Mediation applies to individual and collective labour disputes. As with the consumer-protection provision in Article 25, the specialised training programme for labour mediators must be approved by the competent executive authority. (Under the amendment of 22 April 2025, Article 27.3, a labour-dispute mediator must hold a specialised certificate.)

Mandatory initial mediation session (Articles 28–29) (the title of Article 28, Article 28.1, and the title of Article 29 were amended by the law of 26 December 2023, which removed the reference to economic/commercial disputes)

Article 28. Initial mediation session for family and labour disputes. "For disputes arising from family [and labour] relations, the parties must take part in an initial mediation session before applying to court." "The initial mediation session for the disputes referred to in Article 28.1 of this Law is conducted by the mediator or mediation organisation mutually agreed by the parties." If the parties fail to agree on the choice of mediator within 10 working days, the mediation organisation located in the city/district where the relevant court sits (or the nearest one, if unavailable) is approached, and the mediator is appointed by that organisation. Where no mediation organisation exists at that location, the mediator may, at the request of either party, be appointed by the court itself.

Article 29. Initial and subsequent mediation sessions. At the initial session the mediator explains to the parties the nature, advantages and rules of the mediation process, holding separate meetings where necessary. Where a party, after being given at least 5 days' notice, fails to attend the initial session or withdraws in writing, the mediator draws up a certificate of "non-attendance at the initial mediation session" (under the amendment of 22 April 2025, the process is in that case terminated automatically, without any further disciplinary measure). Where a party is unwilling to continue, the mediator terminates the process and issues the corresponding certificate. Non-attendance without valid reason entails the liability provided for by law. Where agreement is reached, the parties conclude the agreement on the application of the mediation process and the process continues. Where no settlement agreement is reached, the mediator draws up minutes. Once the certificate or the minutes have been obtained, the party may apply to court, attaching the relevant certificate or minutes to the application.

Administrative disputes and judicial mediation (Articles 30–32)

Article 30. Disputes arising from administrative-law relations. Disputes concerning the "adoption, execution, or annulment of administrative acts" by administrative bodies may be resolved through mediation, subject to exceptions provided for by other laws (for example, territorial disputes between administrative units).

Article 31. Judicial mediation. "At any stage of court proceedings the court, having regard to the circumstances of the case, on its own initiative and with the consent of the parties," may propose mediation to the parties; the mediator is appointed from local mediation organisations, or, in their absence, by the judge. During mediation the court proceedings are suspended, and the settlement agreement, together with the minutes on the outcome of the mediation process, is submitted to the court.

Article 32. Termination of the mediation process. The mediation process terminates on nine grounds (including conclusion of a settlement agreement, withdrawal of a participant, expiry of the time limit, cessation of the mediator's authority). Termination is formalised by minutes within three days; the minutes are delivered to the parties within one day and the necessary number of copies is prepared. Mediation is deemed to have ended on the date the settlement agreement is signed, or the minutes are delivered.

Settlement agreement (Articles 33–35)

Article 33. Content of the settlement agreement. The agreement is concluded in writing and must state the date and place of conclusion, the parties' details, the subject matter of the dispute, information on the mediator(s) and the mediation organisation, the solutions agreed by the parties and their time limits, the consequences of non-performance or improper performance, and other conditions provided for by the Civil Code and other laws. The agreement is signed by the parties and the mediator(s); copies are prepared for each party and for the relevant bodies. The agreement may not be contrary to law or to the rights of third parties. A copy of the agreement must be handed to the parties on the day of signature; within one working day of receipt, one of the parties must submit the required copy to the relevant body.

Article 34. Enforcement of the settlement agreement. "Unless otherwise provided in the agreement, the settlement agreement is binding on the parties from the date of its signature." Non-performance of the agreement gives rise to civil liability under the terms set out in it. Where voluntary performance does not occur, either party may apply to the court or to a notary for confirmation of the settlement agreement. The court and the notary confirm the agreement in accordance with the applicable procedure. "Where the settlement agreement is contrary to Article 33.3 of this Law, its confirmation shall be refused."

Article 35. Suspension of the running of limitation periods. "The application of the mediation process causes the suspension of the running of the limitation period provided for by law in respect of the dispute between the parties." Article 35.2 regulates the manner of subsequent calculation of the limitation period in light of the outcome of the mediation process (the full text of this paragraph could not be retrieved in this session, and its exact wording is therefore not reproduced here).

Article 36 and subsequent provisions — reconstructed only from secondary sources; the primary text could not be retrieved in this session

Article 36. Costs of mediation (reconstruction). The costs of mediation include the fee payable to the mediator or the mediation organisation, as well as operating expenses such as travel and accommodation; the mediator or organisation may, at their discretion, provide services free of charge (pro bono); under Article 3.4, whoever bears these costs is relevant to eligibility for exemption from the state duty (source: Ekvita.com). The exact rule on the apportionment of costs between the parties, absent an agreement to the contrary, could not be confirmed against the primary source.

Final and transitional provisions, entry into force (reconstruction). The core of the Law entered into force following the President's signature in 2019; the obligation to hold an initial mediation session was instead phased in — secondary sources give differing dates (some indicate 1 July 2020, others indicate that effective application began on 1 January 2021, likely owing to the implementing Law No. 133-VIQD of 19 June 2020). Precise confirmation of these dates against the primary source was not possible in this session.

Traduction non officielle. Les passages entre guillemets rendent des extraits cités mot pour mot dans l'original azéri ; les passages sans guillemets traduisent une synthèse fidèle (non une citation littérale) de la source primaire ou, à partir de l'article 36, une reconstitution à partir de sources secondaires, comme expliqué dans la section « Fonte » ci-dessus.

Loi de la République d'Azerbaïdjan « Sur la médiation » (loi n° 1555-VQ, adoptée le 29 mars 2019 / signée le 3 avril 2019) — texte consolidé intégrant les modifications du 26 décembre 2023 et du 22 avril 2025

Chapitre I. Dispositions générales

Article 1. Notions fondamentales. Aux fins de la présente loi, les termes utilisés ont le sens suivant : la « médiation » est le processus, établi par la présente loi, de règlement amiable d'un différend entre les parties avec le concours d'un ou plusieurs médiateurs ; les « parties » sont les personnes morales et physiques (y compris les personnes physiques exerçant une activité entrepreneuriale sans constituer de personne morale), ainsi que les organes administratifs ayant consenti à l'application de la médiation ; le « médiateur » est la personne physique, répondant aux exigences de la présente loi, engagée par les parties ou désignée par une organisation de médiation pour conduire la médiation à titre professionnel ; l'« organisation de médiation » est la personne morale définie à l'article 11.1 de la présente loi ; les « participants à la médiation » sont le médiateur et les parties ; les « autres personnes participant à la médiation » sont les avocats, représentants, interprètes, experts et spécialistes prenant part à la médiation, les employés de l'organisation de médiation, ainsi que les autres personnes prenant part à la médiation avec le consentement des parties ; l'« accord de conciliation » est l'accord écrit conclu entre les parties à l'issue de la médiation ; l'« accord relatif à l'application du processus de médiation » est l'accord écrit conclu entre les parties pour régler, par la médiation, un différend existant ou futur ; la « clause de médiation » est la clause, figurant dans un contrat ou tout autre document, imposant aux parties de participer à une médiation avant de saisir un tribunal ou un arbitrage ; le « contrat de prestation de services de médiation » est le contrat écrit conclu entre un médiateur ou une organisation de médiation et les parties pour la fourniture de services de médiation ; le « différend » est le différend né (ou susceptible de naître) entre les parties, visé à l'article 3.1 de la présente loi.

Article 2. Législation relative à la médiation. La législation relative à la médiation comprend la Constitution de la République d'Azerbaïdjan, la présente loi, les autres actes normatifs, ainsi que les traités internationaux auxquels la République d'Azerbaïdjan est partie. Dans la zone économique franche d'Alat, les rapports en matière de médiation sont régis conformément aux exigences de la loi « Sur la zone économique franche d'Alat ».

Article 3. Champ d'application de la médiation. La médiation s'applique : aux affaires civiles et aux différends économiques (y compris ceux comportant un élément d'extranéité) ; aux différends découlant des relations familiales ; aux différends découlant des relations de travail ; aux différends découlant des relations de droit administratif. (Dans le texte actuellement en vigueur, à la suite de la modification du 26 décembre 2023), pour les différends découlant des relations familiales et de travail, la participation à une session initiale de médiation conformément aux articles 28 et 29 de la présente loi est requise avant la saisine du tribunal (jusqu'en 2023, cette obligation couvrait également les différends économiques/commerciaux, exclus depuis par la modification). La médiation ne peut avoir lieu sur les différends visés à l'article 3.1 de la présente loi lorsqu'ils portent atteinte aux droits de tiers ne participant pas à la médiation, ou de personnes judiciairement déclarées incapables ou à capacité limitée ; lorsque de telles circonstances sont découvertes, il doit être renoncé à la médiation. L'exonération de la taxe d'État pour la partie qui, en l'absence d'accord de conciliation, a supporté les frais de médiation est régie par la loi « Sur la taxe d'État » ; si un accord de conciliation est conclu après la saisine du tribunal, la taxe d'État versée est remboursée conformément au Code de procédure civile. Des panneaux d'information sur les médiateurs et les organisations de médiation opérant à proximité doivent être affichés dans les bâtiments judiciaires, et le Conseil de médiation veille à ce que ces informations soient constamment mises à jour par les tribunaux concernés.

Article 4. Finalité et principes de la médiation. La médiation a pour but de réduire le niveau de conflit entre les parties et d'assurer un règlement du différend qui les satisfasse. La médiation est mise en œuvre selon les principes suivants : le volontariat ; l'égalité des droits et la coopération des parties ; l'impartialité et l'indépendance des médiateurs ; l'interdiction de toute ingérence dans le processus de médiation ; la confidentialité.

Article 5. Volontariat. La médiation revêt un caractère volontaire (sous réserve des articles 28 et 29 de la présente loi), et les parties sont libres dans le choix du médiateur. La médiation se déroule sur la base de l'« accord relatif à l'application du processus de médiation », conclu d'un commun accord par les parties (sous réserve de l'article 21.1 de la présente loi). Pendant la médiation, les parties exercent, selon leur propre appréciation, leurs droits substantiels et procéduraux, et peuvent augmenter ou réduire l'étendue de leurs prétentions et renoncer à la médiation à tout stade, sous réserve des exigences des articles 28 et 29 de la présente loi.

Article 6. Égalité des droits et coopération des parties. Pendant la médiation, les parties jouissent de droits égaux et sont soumises à des obligations égales en toute matière, y compris le choix du médiateur. Les parties doivent coopérer et agir de façon réciproque aux fins de la médiation. La médiation repose sur la coopération des parties, ainsi que sur la communication et la négociation, pour le règlement du différend.

Article 7. Indépendance et impartialité des médiateurs ; interdiction d'ingérence dans le processus de médiation. Pendant la médiation, le médiateur doit être indépendant et impartial. Dans la conduite du processus de médiation, le médiateur ne doit dépendre ni des parties, ni des organes de l'État et de l'autonomie locale, ni des personnes morales et physiques, et il n'est permis à ces organes et personnes d'ingérer dans l'activité du médiateur. Le médiateur doit traiter les deux parties de manière égale pendant la médiation, garantir leur participation égale et offrir à chacune des chances égales de présenter ses prétentions au cours du processus. Lorsque des circonstances de nature à compromettre son impartialité existent, le médiateur doit refuser de conduire la médiation.

Article 8. Confidentialité. Sauf convention contraire entre les parties, la médiation se déroule à huis clos. Sauf convention contraire entre les parties, et hormis les cas requis pour la confirmation et l'exécution de l'accord de conciliation, la confidentialité de toutes les informations obtenues pendant la médiation (y compris l'initiative d'une partie d'engager la médiation, le consentement à la médiation ou à une solution possible, les avis ou propositions d'une partie ou du médiateur sur une solution possible, les déclarations ou aveux faits par une partie pendant la médiation, les documents établis aux fins de la médiation, etc.) est protégée par les participants à la médiation et les autres personnes y prenant part. Les participants à la médiation et les autres personnes y prenant part n'ont pas le droit de divulguer, ou d'invoquer dans une procédure judiciaire ou arbitrale, dans une autre médiation ou dans toute autre circonstance, les informations dont ils ont eu connaissance pendant la médiation (sauf consentement écrit de la partie qui les a fournies), et ces personnes ne peuvent témoigner à leur sujet. Cette règle ne s'applique pas aux informations relatives à des infractions graves ou particulièrement graves obtenues pendant la médiation, ni aux cas où une décision de justice, dans le cadre d'une procédure pénale, établit une obligation de divulgation d'informations relatives à la médiation. La confidentialité des informations obtenues pendant la médiation doit continuer d'être garantie même après la suspension du droit d'exercer du médiateur ou de l'organisation de médiation, ou après leur exclusion du Conseil de médiation. La violation des règles de confidentialité prévues à l'article 8 de la présente loi par les participants à la médiation ou par les autres personnes y prenant part engage la responsabilité prévue par la loi.

Article 9. Droits et obligations des parties. Les parties ont le droit : aux droits prévus aux articles 5 et 6.1 de la présente loi ; de choisir, et de renoncer à, une organisation de médiation ou un médiateur ; de participer personnellement ou, sur procuration, par l'intermédiaire d'un représentant ; de recevoir des informations sur le processus de médiation et ses issues possibles ; d'exercer les autres droits établis par la présente loi. Les parties peuvent, d'un commun accord et conformément à la présente loi, déterminer librement toutes les conditions relatives à l'application, au déroulement et à l'achèvement du processus de médiation. Les parties ont l'obligation : d'assurer l'exécution de l'accord de conciliation ; de préserver la confidentialité du processus de médiation ; de s'acquitter des autres obligations établies par la présente loi.

Article 10. Conditions requises pour être médiateur. La personne physique souhaitant devenir médiateur doit : posséder un diplôme d'enseignement supérieur ; avoir 25 ans révolus ; justifier d'au moins 3 ans d'expérience professionnelle ; avoir suivi la formation initiale des médiateurs et obtenu le certificat prévu à l'article 14.2 de la présente loi ; le cas échéant, attendre l'expiration du délai prévu à l'article 17.5 de la présente loi. Ne peuvent être médiateurs (dans la version élargie par la modification du 22 avril 2025) : les personnes judiciairement déclarées incapables ou à capacité limitée ; les personnes faisant l'objet d'une décision de justice définitive imposant des mesures de sûreté à caractère médical ; les personnes dont la condamnation pénale n'a pas été exécutée ou effacée ; les ministres du culte ; les personnes révoquées des services de l'ordre public pour motif disciplinaire ; les militaires révoqués du service par décision de justice ou pour motif disciplinaire ; les personnes dont les fonctions de juge, de fonctionnaire ou de notaire ont été révoquées pour motif disciplinaire au cours des 3 dernières années (la numérotation et la formulation exactes de cet alinéa n'ont pas pu être vérifiées dans la source primaire lors de cette session et proviennent d'une synthèse de sources secondaires). En l'absence de tels empêchements, la personne satisfaisant aux conditions de l'article 10.1 de la présente loi acquiert le droit d'exercer l'activité de médiateur à compter de son admission au Conseil de médiation. Le médiateur peut exercer toute autre activité non interdite par la loi. (Alinéa 10.4-1, ajouté par la modification du 22 avril 2025) Le médiateur exerçant à titre individuel doit disposer d'un bureau, conforme aux normes fixées par le Conseil de médiation, comportant au moins deux pièces.

Médiateur, organisation de médiation, organisme de formation des médiateurs et Conseil de médiation (art. 11 à 20) (section majoritairement présentée sous forme de synthèse ; les citations littérales sont signalées entre guillemets)

Article 11. Organisation de médiation. Est une organisation de médiation la personne morale opérant pour le développement et l'amélioration de la médiation ; toute personne morale immatriculée peut être organisation de médiation. Pour être admise au Conseil de médiation, la personne morale doit avoir un contrat de travail avec au moins deux médiateurs et disposer d'un bureau d'au moins deux pièces. En cas de manquement non corrigé, l'activité peut être suspendue de 1 à 6 mois ; pour certains motifs (retrait volontaire, dissolution, invalidation judiciaire de l'immatriculation, faux documents, non-régularisation du manquement, non-paiement de la cotisation depuis plus de 6 mois), l'organisation est exclue du Conseil, par décision de ce dernier. Une fois le manquement corrigé, l'activité est rétablie dans les 5 jours ; l'organisation exclue pour certains motifs peut solliciter une nouvelle admission après un an.

Article 12. Droits et obligations du médiateur. Le médiateur a le droit d'exercer l'activité de médiation de façon indépendante, à titre individuel, ou par l'intermédiaire d'une organisation de médiation, de percevoir les honoraires convenus, et de tenir des réunions conjointes ou séparées avec les parties. Il a l'obligation de suivre, au moins tous les deux ans, une formation continue et d'obtenir le certificat correspondant, d'expliquer gratuitement, avant le début du processus, les objectifs de la médiation et les droits des participants, et d'exécuter les décisions du Conseil. Le médiateur ne peut fournir de services juridiques aux parties ni les représenter en justice ou en arbitrage à propos du différend faisant l'objet de la médiation.

Article 13. Récusation du médiateur. Les parties peuvent, d'un commun accord, remplacer le médiateur par un autre ; le médiateur doit se récuser lorsque des circonstances compromettent son impartialité, et peut mettre fin au processus lorsqu'il estime qu'il n'aboutira à aucun résultat.

Article 14. Formation initiale et perfectionnement professionnel des médiateurs. « La formation initiale des personnes souhaitant devenir médiateurs, ainsi que le perfectionnement professionnel des médiateurs, sont assurés par l'organisme de formation des médiateurs. » « Un certificat correspondant est délivré par l'organisme de formation aux personnes ayant achevé la formation initiale des médiateurs, ainsi qu'aux médiateurs ayant achevé un stage de perfectionnement » (depuis la modification du 22 avril 2025, le certificat est valable 5 ans). La formation dispensée par l'organisme de formation des médiateurs s'effectue conformément au règlement relatif à la formation des médiateurs. Les exigences des articles 11.2 et 11.4 à 11.8 de la présente loi s'appliquent à l'organisme de formation ; une organisation de médiation peut également faire office d'organisme de formation lorsqu'elle satisfait aux conditions requises. Pour être admise au Conseil en tant qu'organisme de formation, la personne morale doit notamment avoir un contrat de travail ou un contrat civil avec au moins deux des personnes suivantes : un médiateur justifiant d'une expérience pratique récente, un formateur justifiant d'une expérience pédagogique ou d'une expérience de formation dans le cadre de projets internationaux, un formateur certifié par des organismes internationaux de médiation ; elle doit également disposer d'un programme détaillé de formation initiale et continue. La reconnaissance des expériences ou certificats obtenus à l'étranger est régie par les règles de tenue du registre de médiation.

Article 15. Registre de médiation. « Le Conseil de médiation tient le registre de médiation afin d'établir la liste des organisations de médiation, des médiateurs et des organismes de formation des médiateurs. » Les organisations de médiation, les médiateurs et les organismes de formation doivent notifier au Conseil, dans un délai de 30 jours, tout changement dans leurs données enregistrées. Les modalités de tenue du registre sont fixées par l'organe désigné par le pouvoir exécutif compétent. « Le registre de médiation est public, il est publié sur le site officiel du Conseil de médiation et les données sont constamment mises à jour. »

Article 16. Responsabilité disciplinaire du médiateur. Le médiateur encourt une responsabilité disciplinaire pour manquement aux obligations prévues aux articles 12.2 et 12.3 de la présente loi ; la mention reste inscrite au registre pendant 6 mois. Selon la gravité du manquement, un avertissement, un blâme, ou la suspension de l'activité pour une durée de 1 à 6 mois peuvent être appliqués. La mesure est décidée par le Conseil dans un délai d'un an à compter du manquement. Le médiateur n'encourt aucune responsabilité en cas d'échec des parties à parvenir à un accord, ou de violation par elles de l'accord conclu. Les mesures disciplinaires n'excluent ni la responsabilité civile, administrative ou pénale, ni le pouvoir disciplinaire de l'organisme employant le médiateur.

Article 17. Suspension du droit d'exercer l'activité de médiateur, ou exclusion du Conseil. Le droit d'exercer est suspendu : à la demande de l'intéressé ; en cas d'inexécution d'une décision du Conseil ordonnant la régularisation d'un manquement (pour une durée de 1 à 6 mois) ; dans le cas prévu à l'article 16.2.3 de la présente loi. Le médiateur est exclu du Conseil : à sa demande ; en cas de condamnation pénale définitive ou de décision de justice définitive imposant des mesures de sûreté à caractère médical ; en cas d'incapacité ou de capacité limitée constatée par un tribunal ; en cas de décès ; en cas de déclaration judiciaire de décès ou de disparition ; pour défaut d'achèvement de la formation continue ; en cas d'application, au moins trois fois en un an, des mesures disciplinaires prévues à l'article 16.2 ; en cas de découverte ultérieure de fausses informations dans les documents présentés aux fins d'admission ; pour défaut de notification au Conseil, au plus tard un jour ouvrable avant l'expiration du délai de suspension, du résultat de la régularisation du manquement ; pour non-paiement de la cotisation depuis plus de six mois sans motif valable. Ces décisions sont prises par le Conseil (dans certains cas, uniquement sur la base d'une décision de justice définitive) et inscrites au registre. Une fois disparu le motif de la suspension, le Conseil statue, dans un délai de 5 jours, sur la reprise de l'activité, sur demande écrite. La personne exclue pour certains motifs peut solliciter une nouvelle admission un an après la décision d'exclusion (dans un cas, sous réserve que la condamnation ait été exécutée ou effacée).

Article 18. Conseil de médiation. Le Conseil de médiation est une personne morale à but non lucratif, constituée sur la base de l'adhésion obligatoire des organisations de médiation, des médiateurs et des organismes de formation des médiateurs, qui fonctionne selon le principe de l'autogestion et exerce les fonctions prévues à l'article 20.1 de la présente loi. Le Conseil est organisé et fonctionne conformément à la présente loi, aux autres actes normatifs et à ses propres statuts.

Article 19. Patrimoine du Conseil de médiation. « Le Conseil de médiation peut détenir (utiliser) des biens de toute nature non interdite par la loi. » « Le patrimoine du Conseil de médiation est constitué des cotisations, des subventions, des dons et d'autres sources non interdites par la loi. » « Le montant de la cotisation des membres du Conseil de médiation, ainsi que les délais et modalités de son paiement, sont fixés par les statuts du Conseil. »

Article 20. Fonctions du Conseil de médiation. Le Conseil, entre autres : réglemente et supervise le secteur de la médiation ; prend des mesures de développement ; organise les programmes de formation ; tient les registres ; élabore les règles de procédure et les codes de déontologie ; détermine les modèles de documents ; recueille des statistiques ; procède tous les trois ans à une analyse d'efficacité ; organise des conférences ; examine les plaintes ; détermine les mesures de régularisation des manquements ; applique des mesures disciplinaires ; suspend l'activité ; publie périodiquement des rapports ; et exerce les autres fonctions prévues par la loi (liste de seize fonctions au total). « L'organisation de médiation, le médiateur et l'organisme de formation des médiateurs peuvent saisir le tribunal contre les décisions du Conseil de médiation, ainsi que contre ses autres actions ou omissions. »

Chapitre 4. Ouverture du processus de médiation (art. 21 à 24)

Article 21. Fondements de la mise en œuvre du processus de médiation. La médiation débute soit par la conclusion d'un accord écrit relatif à l'application du processus de médiation, soit par la participation à la session initiale de médiation prévue aux articles 28 et 29 de la présente loi. L'accord peut être conclu avant, ou pendant, la procédure judiciaire ; l'initiative peut émaner de l'une ou l'autre partie ; le tribunal peut recommander la médiation aux parties ; lorsque les parties concluent un accord de médiation, la procédure judiciaire est suspendue. Le processus est réputé avoir débuté à compter de l'envoi de la proposition de médiation, ou de la tenue de la session initiale. En cas de saisine du tribunal sans respect de l'obligation de session initiale, la demande est laissée sans suite.

Article 22. Accord relatif à l'application du processus de médiation. L'accord est conclu par écrit et doit contenir les coordonnées des parties, l'objet du différend, les informations relatives au médiateur ou à l'organisation de médiation choisis, les conditions relatives aux frais, les obligations de confidentialité, la durée du processus et ses modalités procédurales. Lorsqu'il est conclu par l'intermédiaire d'un représentant, une procuration écrite est requise.

Article 23. Choix du médiateur. Les parties choisissent, d'un commun accord, un ou plusieurs médiateurs, ou peuvent demander une recommandation à une organisation de médiation. Avant la conclusion de l'accord, le médiateur doit expliquer gratuitement les objectifs de la médiation et les droits des participants.

Article 24. Modalités de conduite du processus de médiation. Le médiateur peut tenir des réunions conjointes et séparées avec les parties, formuler des recommandations, et doit traiter les parties de manière égale. Les parties peuvent participer personnellement ou par l'intermédiaire d'un représentant, et recourir à l'assistance d'experts. La durée globale de la médiation ne peut excéder 30 jours, prorogeable de 30 jours supplémentaires d'un commun accord des parties.

Particularités de la médiation selon le type de différend (art. 25 à 27)

Article 25. Différends civils et économiques. Les parties peuvent, d'un commun accord, régler par la médiation tout litige civil ou différend économique, y compris avec un élément d'extranéité. Le programme de formation des médiateurs pour les différends relatifs à la protection des consommateurs doit être approuvé par l'autorité exécutive compétente.

Article 26. Différends découlant des relations familiales. La médiation peut s'appliquer, entre autres, aux conditions de la poursuite du mariage, à l'exercice de l'autorité parentale, à la détermination du lieu de résidence de l'enfant et aux obligations alimentaires. Dans les différends concernant des enfants, le médiateur doit consulter les organes de l'État compétents et signaler, dans le respect du principe de confidentialité, les situations menaçant le bien-être de l'enfant ; les accords de conciliation touchant des enfants requièrent l'approbation de l'organe de l'État compétent. (Depuis la modification du 22 avril 2025, art. 26.7, le médiateur familial doit être titulaire d'un certificat spécialisé.)

Article 27. Différends découlant des relations de travail. La médiation s'applique aux différends de travail individuels et collectifs. À l'instar de la disposition relative à la protection des consommateurs de l'article 25, le programme de formation spécialisée des médiateurs du travail doit être approuvé par l'autorité exécutive compétente. (Depuis la modification du 22 avril 2025, art. 27.3, le médiateur du travail doit être titulaire d'un certificat spécialisé.)

Session initiale de médiation obligatoire (art. 28 et 29) (le titre de l'article 28, l'article 28.1 et le titre de l'article 29 ont été modifiés par la loi du 26 décembre 2023, qui a supprimé la référence aux différends économiques/commerciaux)

Article 28. Session initiale de médiation pour les différends familiaux et de travail. « Pour les différends découlant des relations familiales [et de travail], les parties doivent participer à une session initiale de médiation avant de saisir le tribunal. » « La session initiale de médiation relative aux différends visés à l'article 28.1 de la présente loi est conduite par le médiateur ou l'organisation de médiation choisis d'un commun accord par les parties. » Si les parties ne s'accordent pas sur le choix du médiateur dans un délai de 10 jours ouvrables, il est fait appel à l'organisation de médiation de la ville ou du district où siège le tribunal compétent (ou, à défaut, la plus proche), et le médiateur est désigné par cette organisation. En l'absence d'organisation de médiation en ce lieu, le médiateur peut, à la demande de l'une des parties, être désigné par le tribunal lui-même.

Article 29. Sessions initiale et ultérieures de médiation. Lors de la session initiale, le médiateur explique aux parties la nature, les avantages et les règles du processus de médiation, en tenant, si nécessaire, des réunions séparées. Si l'une des parties, après avoir été avisée au moins 5 jours à l'avance, ne se présente pas à la session initiale ou y renonce par écrit, le médiateur établit une attestation de « non-participation à la session initiale de médiation » (depuis la modification du 22 avril 2025, le processus prend fin automatiquement dans ce cas, sans mesure disciplinaire supplémentaire). Si l'une des parties refuse de poursuivre, le médiateur met fin au processus et délivre l'attestation correspondante. La non-participation sans motif valable engage la responsabilité prévue par la loi. En cas d'accord, les parties concluent l'accord relatif à l'application du processus de médiation et le processus se poursuit. À défaut d'accord de conciliation, le médiateur établit un procès-verbal. Une fois l'attestation ou le procès-verbal obtenu, la partie peut saisir le tribunal, en joignant à sa demande l'attestation ou le procès-verbal correspondant.

Différends administratifs et médiation judiciaire (art. 30 à 32)

Article 30. Différends découlant des relations de droit administratif. Les différends relatifs à « l'adoption, l'exécution ou l'annulation d'actes administratifs » par les organes administratifs peuvent être réglés par la médiation, sous réserve des exceptions prévues par des lois spéciales (par exemple les différends territoriaux entre unités administratives).

Article 31. Médiation judiciaire. « À tout stade de la procédure judiciaire, le tribunal, compte tenu des circonstances de l'affaire, de sa propre initiative et avec le consentement des parties », peut proposer la médiation aux parties ; le médiateur est désigné parmi les organisations de médiation locales, ou, à défaut, par le juge lui-même. Pendant la médiation, la procédure judiciaire est suspendue, et l'accord de conciliation, ainsi que le procès-verbal relatif à l'issue du processus de médiation, sont soumis au tribunal.

Article 32. Fin du processus de médiation. Le processus de médiation prend fin pour neuf motifs (notamment la conclusion d'un accord de conciliation, le retrait d'un participant, l'expiration du délai, la cessation des pouvoirs du médiateur). La fin du processus est constatée par procès-verbal dans un délai de trois jours ; le procès-verbal est notifié aux parties dans un délai d'un jour et le nombre de copies nécessaire est établi. La médiation est réputée achevée à la date de signature de l'accord de conciliation ou de notification du procès-verbal.

Accord de conciliation (art. 33 à 35)

Article 33. Contenu de l'accord de conciliation. L'accord est conclu par écrit et doit indiquer la date et le lieu de conclusion, les coordonnées des parties, l'objet du différend, les informations relatives au(x) médiateur(s) et à l'organisation de médiation, les solutions convenues par les parties et leurs délais, les conséquences de l'inexécution ou de l'exécution défectueuse, ainsi que les autres conditions prévues par le Code civil et par d'autres lois. L'accord est signé par les parties et le(s) médiateur(s) ; des copies sont établies pour chaque partie et pour les organismes compétents. L'accord ne peut être contraire à la loi ni aux droits des tiers. Une copie de l'accord doit être remise aux parties le jour même de la signature ; dans un délai d'un jour ouvrable à compter de sa réception, l'une des parties doit transmettre la copie requise à l'organisme compétent.

Article 34. Exécution de l'accord de conciliation. « Sauf stipulation contraire de l'accord, l'accord de conciliation revêt un caractère obligatoire pour les parties à compter de la date de sa signature. » L'inexécution de l'accord engage la responsabilité civile selon les modalités prévues par celui-ci. À défaut d'exécution volontaire, chacune des parties peut saisir le tribunal ou un notaire aux fins de confirmation de l'accord de conciliation. Le tribunal et le notaire confirment l'accord selon la procédure applicable. « Lorsque l'accord de conciliation est contraire à l'article 33.3 de la présente loi, sa confirmation est refusée. »

Article 35. Suspension de la prescription. « L'engagement du processus de médiation entraîne la suspension du cours du délai de prescription prévu par la loi pour le différend entre les parties. » L'article 35.2 régit les modalités du calcul ultérieur du délai de prescription en fonction de l'issue du processus de médiation (le texte intégral de cet alinéa n'a pas pu être obtenu au cours de cette session ; sa formulation exacte n'est donc pas reproduite ici).

Article 36 et dispositions suivantes — synthèse reconstituée à partir de sources secondaires uniquement ; texte primaire non obtenu au cours de cette session

Article 36. Frais de médiation (reconstitution). Les frais de médiation comprennent les honoraires dus au médiateur ou à l'organisation de médiation, ainsi que les frais de fonctionnement tels que les déplacements et l'hébergement ; le médiateur ou l'organisation peuvent, à leur discrétion, fournir leurs services à titre gratuit (pro bono) ; en vertu de l'article 3.4, la partie ayant supporté ces frais peut bénéficier de l'exonération de la taxe d'État. La règle exacte de répartition des frais entre les parties, à défaut de convention contraire, n'a pas pu être confirmée dans la source primaire.

Dispositions finales et transitoires, entrée en vigueur (reconstitution). Le corps de la loi est entré en vigueur à la suite de la signature présidentielle de 2019 ; l'obligation de session initiale de médiation a en revanche été introduite de façon échelonnée — les sources secondaires indiquent des dates différentes (certaines mentionnent le 1er juillet 2020, d'autres indiquent que l'application effective n'a commencé que le 1er janvier 2021, vraisemblablement en raison de la loi d'application n° 133-VIQD du 19 juin 2020). La confirmation précise de ces dates dans la source primaire n'a pas été possible au cours de cette session.

Traducción no oficial. Los pasajes entre comillas reproducen fragmentos citados literalmente del original azerí; los pasajes sin comillas traducen una síntesis fiel (no una cita literal) de la fuente primaria o, a partir del artículo 36, una reconstrucción a partir de fuentes secundarias, tal como se explica en la sección "Fonte" anterior.

Ley de la República de Azerbaiyán "Sobre la mediación" (Ley n.º 1555-VQ, adoptada el 29 de marzo de 2019 / firmada el 3 de abril de 2019) — texto consolidado que incorpora las modificaciones del 26 de diciembre de 2023 y del 22 de abril de 2025

Capítulo I. Disposiciones generales

Artículo 1. Conceptos fundamentales. A los efectos de la presente Ley, los términos utilizados tienen el siguiente significado: "mediación" es el proceso, establecido por la presente Ley, para la resolución amistosa de una controversia entre las partes mediante mutuo acuerdo, con la asistencia de uno o varios mediadores; "partes" son las personas jurídicas y físicas (incluidas las personas físicas que ejerzan actividad empresarial sin constituir una persona jurídica), así como los órganos administrativos que hayan consentido la aplicación del proceso de mediación; "mediador" es la persona física, que cumple los requisitos de la presente Ley, contratada por las partes o designada por una organización de mediación para llevar a cabo el proceso de mediación con carácter profesional; "organización de mediación" es la persona jurídica definida en el artículo 11.1 de la presente Ley; "participantes en la mediación" son el mediador y las partes; "otras personas que participan en la mediación" son los abogados, representantes, intérpretes, peritos y especialistas que participan en el proceso de mediación, los empleados de la organización de mediación, así como otras personas que, con el consentimiento de las partes, participan en el proceso; "acuerdo conciliatorio" es el acuerdo escrito alcanzado entre las partes como resultado del proceso de mediación; "acuerdo sobre la aplicación del proceso de mediación" es el acuerdo escrito celebrado entre las partes para resolver, mediante el proceso de mediación, una controversia existente o futura; "cláusula de mediación" es la cláusula contenida en un contrato, condición contractual o cualquier otro documento, que exige a las partes participar en un proceso de mediación antes de acudir a un tribunal o a un arbitraje; "contrato de prestación de servicios de mediación" es el contrato escrito firmado entre un mediador o una organización de mediación y las partes para la prestación de servicios de mediación; "controversia" es la controversia surgida (o que pueda surgir) entre las partes, prevista en el artículo 3.1 de la presente Ley.

Artículo 2. Legislación sobre mediación. La legislación sobre mediación se compone de la Constitución de la República de Azerbaiyán, la presente Ley, otros actos normativos, así como los tratados internacionales de los que la República de Azerbaiyán sea parte. En la zona económica libre de Alat, las relaciones en materia de mediación se regulan de conformidad con los requisitos de la Ley "Sobre la zona económica libre de Alat".

Artículo 3. Ámbito de aplicación de la mediación. La mediación se aplica: a los asuntos civiles y a las controversias económicas (incluidas las que tengan un elemento de extranjería); a las controversias derivadas de relaciones familiares; a las controversias derivadas de relaciones laborales; a las controversias derivadas de relaciones de derecho administrativo. (En el texto actualmente en vigor, a raíz de la modificación del 26 de diciembre de 2023), para las controversias derivadas de relaciones familiares y laborales se exige, antes de acudir a los tribunales, la participación en una sesión inicial de mediación conforme a los artículos 28 y 29 de la presente Ley (hasta 2023 esta obligación también comprendía las controversias económicas/comerciales, posteriormente excluidas por la modificación). La mediación no puede llevarse a cabo respecto de las controversias previstas en el artículo 3.1 de la presente Ley cuando afecten a los derechos de terceros que no participan en la mediación, o de personas judicialmente declaradas incapaces o con capacidad de obrar limitada; cuando se descubran tales circunstancias, debe renunciarse a la mediación. La exención de la tasa estatal para la parte que, sin haberse alcanzado un acuerdo conciliatorio, haya sufragado los gastos de mediación se rige por la Ley "Sobre la tasa estatal"; si se concluye un acuerdo conciliatorio después de acudir a los tribunales, la tasa estatal pagada se reembolsa de conformidad con el Código de Procedimiento Civil. En los edificios judiciales deben colocarse tablones informativos sobre los mediadores y las organizaciones de mediación que operen en las proximidades, y el Consejo de Mediación debe garantizar que dicha información sea actualizada de forma constante por los tribunales correspondientes.

Artículo 4. Finalidad y principios de la mediación. La mediación tiene por objeto reducir el nivel de conflicto entre las partes y lograr una solución de la controversia que las satisfaga. La mediación se lleva a cabo conforme a los siguientes principios: voluntariedad; igualdad de derechos y cooperación de las partes; imparcialidad e independencia de los mediadores; inadmisibilidad de injerencias en el proceso de mediación; confidencialidad.

Artículo 5. Voluntariedad. La mediación tiene carácter voluntario (con sujeción a los artículos 28 y 29 de la presente Ley), y las partes son libres de elegir al mediador. La mediación se lleva a cabo sobre la base del "acuerdo sobre la aplicación del proceso de mediación", concluido de mutuo acuerdo por las partes (con sujeción al artículo 21.1 de la presente Ley). Durante la mediación, las partes ejercen, según su propio criterio, sus derechos sustantivos y procesales, y pueden aumentar o reducir el alcance de sus pretensiones y renunciar a la mediación en cualquier fase, con sujeción a los requisitos de los artículos 28 y 29 de la presente Ley.

Artículo 6. Igualdad de derechos y cooperación de las partes. Durante la mediación, las partes gozan de iguales derechos y están sujetas a iguales deberes en todas las cuestiones, incluida la elección del mediador. Las partes deben cooperar y actuar recíprocamente en aras de los fines de la mediación. La mediación se basa en la cooperación de las partes, así como en la comunicación y la negociación, para la resolución de la controversia.

Artículo 7. Independencia e imparcialidad de los mediadores; inadmisibilidad de injerencias en el proceso de mediación. Durante la mediación, el mediador debe ser independiente e imparcial. En el desarrollo del proceso de mediación, el mediador no debe depender de las partes, de los órganos estatales y de autogobierno local, ni de las personas jurídicas y físicas, y a dichos órganos y personas no les está permitido injerir en la actividad del mediador. El mediador debe tratar a ambas partes de manera igualitaria durante la mediación, garantizar su participación equitativa y ofrecer a ambas igualdad de oportunidades para presentar sus pretensiones durante el proceso. Cuando existan circunstancias que menoscaben su imparcialidad, el mediador debe negarse a conducir la mediación.

Artículo 8. Confidencialidad. Salvo acuerdo en contrario entre las partes, la mediación se desarrolla a puerta cerrada. Salvo acuerdo en contrario entre las partes, y con excepción de los casos necesarios para la homologación y ejecución del acuerdo conciliatorio, la confidencialidad de toda la información obtenida durante la mediación (incluida la iniciativa de una parte de iniciar la mediación, el consentimiento a la mediación o a una posible solución, las opiniones o propuestas de una parte o del mediador sobre una posible solución, las declaraciones o admisiones realizadas por una parte durante la mediación, los documentos elaborados a los efectos de la mediación, etc.) es protegida por los participantes en la mediación y las demás personas que en ella participan. Los participantes en la mediación y las demás personas que participan en ella no tienen derecho a divulgar, ni a invocar en procedimientos judiciales o arbitrales, en otra mediación o en cualquier otra circunstancia, la información de la que hayan tenido conocimiento durante la mediación (salvo consentimiento escrito de la parte que la haya facilitado), y dichas personas no podrán actuar como testigos en relación con esa información. Esta regla no se aplica a la información relativa a delitos graves o especialmente graves obtenida durante la mediación, ni a los casos en que una resolución judicial, en el marco de un proceso penal, establezca la obligación de divulgar información relativa a la mediación. La confidencialidad de la información obtenida durante la mediación debe seguir garantizándose incluso después de la suspensión del derecho del mediador o de la organización de mediación a ejercer la actividad correspondiente, o tras su exclusión del Consejo de Mediación. La infracción de las normas de confidencialidad previstas en el artículo 8 de la presente Ley por parte de los participantes en la mediación o de las demás personas que en ella participan da lugar a la responsabilidad prevista por la ley.

Artículo 9. Derechos y deberes de las partes. Las partes tienen derecho: a los derechos previstos en los artículos 5 y 6.1 de la presente Ley; a elegir, y a renunciar a, una organización de mediación o un mediador; a participar personalmente o, mediante poder, a través de un representante; a recibir información sobre el proceso de mediación y sus posibles resultados; a ejercer los demás derechos establecidos por la presente Ley. Las partes pueden, de mutuo acuerdo y conforme a la presente Ley, determinar libremente todas las condiciones relativas a la aplicación, el desarrollo y la conclusión del proceso de mediación. Las partes tienen el deber de: garantizar la ejecución del acuerdo conciliatorio; proteger la confidencialidad del proceso de mediación; cumplir los demás deberes establecidos por la presente Ley.

Artículo 10. Requisitos para ser mediador. La persona física que desee convertirse en mediador debe: poseer estudios superiores; haber cumplido 25 años; contar con al menos 3 años de experiencia laboral; haber completado la formación inicial para mediadores y obtenido el certificado previsto en el artículo 14.2 de la presente Ley; en su caso, esperar a que transcurra el plazo previsto en el artículo 17.5 de la presente Ley. No pueden ser mediadores (en la versión ampliada por la modificación del 22 de abril de 2025): las personas judicialmente declaradas incapaces o con capacidad de obrar limitada; las personas sujetas a una resolución judicial firme que imponga medidas de seguridad de carácter médico; las personas cuya condena penal no haya sido cumplida o cancelada; los ministros de culto; las personas separadas de los cuerpos de seguridad por motivos disciplinarios; los militares dados de baja del servicio por resolución judicial o por motivos disciplinarios; las personas a quienes, en los últimos 3 años, se les haya revocado por motivos disciplinarios la función de juez, funcionario público o notario (la numeración y redacción exactas de este apartado no pudieron verificarse en la fuente primaria en esta sesión y se han sintetizado a partir de fuentes secundarias). En ausencia de tales impedimentos, la persona que cumpla los requisitos del artículo 10.1 de la presente Ley adquiere el derecho a ejercer la actividad de mediador desde el momento de su admisión como miembro del Consejo de Mediación. El mediador puede ejercer cualquier otra actividad no prohibida por la ley. (Apartado 10.4-1, añadido por la modificación del 22 de abril de 2025) El mediador que ejerza a título individual debe disponer de una oficina, conforme a las normas establecidas por el Consejo de Mediación, compuesta al menos por dos habitaciones.

Mediador, organización de mediación, entidad de formación de mediadores y Consejo de Mediación (arts. 11 a 20) (sección presentada mayormente en forma de síntesis; las citas literales se señalan entre comillas)

Artículo 11. Organización de mediación. Es organización de mediación la persona jurídica que opera para el desarrollo y la mejora de la mediación; puede serlo cualquier persona jurídica inscrita en el registro estatal. Para ser admitida como miembro del Consejo de Mediación, la persona jurídica debe tener un contrato de trabajo con al menos dos mediadores y disponer de una oficina de al menos dos habitaciones. En caso de infracción no subsanada, la actividad puede suspenderse de 1 a 6 meses; por determinadas causas (renuncia voluntaria, disolución de la persona jurídica, anulación judicial de su inscripción, documentos falsos, falta de subsanación de la infracción, impago de la cuota de afiliación durante más de 6 meses), la organización es excluida del Consejo, mediante decisión de este. Subsanada la infracción, la actividad se restablece en un plazo de 5 días; la organización excluida por determinadas causas puede solicitar una nueva admisión transcurrido un año.

Artículo 12. Derechos y deberes del mediador. El mediador tiene derecho a ejercer la actividad de mediación de forma independiente, a título individual, o a través de una organización de mediación, a percibir los honorarios pactados y a celebrar reuniones conjuntas o separadas con las partes. Tiene el deber de completar, al menos cada dos años, un curso de actualización profesional y obtener el certificado correspondiente, de explicar gratuitamente, antes del inicio del proceso, los objetivos de la mediación y los derechos de los participantes, y de cumplir las decisiones del Consejo. El mediador no puede prestar servicios jurídicos a las partes ni representarlas en un proceso judicial o arbitral en relación con la controversia objeto de mediación.

Artículo 13. Recusación del mediador. Las partes pueden, de mutuo acuerdo, sustituir al mediador por otro; el mediador debe recusarse a sí mismo cuando existan circunstancias que menoscaben su imparcialidad, y puede poner fin al proceso cuando considere que este no conducirá a ningún resultado.

Artículo 14. Formación inicial y perfeccionamiento profesional de los mediadores. "La formación inicial de las personas que deseen convertirse en mediadores, así como el perfeccionamiento profesional de los mediadores, se lleva a cabo en la entidad de formación de mediadores." "A las personas que hayan completado la formación inicial para mediadores, así como a los mediadores que hayan completado un curso de actualización, la entidad de formación de mediadores les expide el certificado correspondiente" (desde la modificación del 22 de abril de 2025, el certificado tiene una validez de 5 años). La formación en la entidad de formación de mediadores se lleva a cabo conforme al reglamento sobre formación de mediadores. Los requisitos de los artículos 11.2 y 11.4 a 11.8 de la presente Ley se aplican a la entidad de formación; una organización de mediación también puede actuar como entidad de formación cuando cumpla los requisitos correspondientes. Para ser admitida en el Consejo como entidad de formación, la persona jurídica debe, entre otros requisitos, tener un contrato laboral o civil con al menos dos de las siguientes personas: un mediador con experiencia práctica reciente, un formador con experiencia docente o experiencia impartiendo formación en el marco de proyectos internacionales, un formador certificado por organismos internacionales de mediación; asimismo debe disponer de un programa detallado de formación inicial y continua. El reconocimiento de la experiencia o de los certificados obtenidos en el extranjero se rige por las normas de llevanza del registro de mediación.

Artículo 15. Registro de mediación. "El Consejo de Mediación lleva el registro de mediación con el fin de establecer la lista de las organizaciones de mediación, los mediadores y las entidades de formación de mediadores." Las organizaciones de mediación, los mediadores y las entidades de formación deben notificar al Consejo, en el plazo de 30 días, cualquier cambio en sus datos registrados. El procedimiento de llevanza del registro es establecido por el órgano designado por la autoridad ejecutiva competente. "El registro de mediación es público, se publica en el sitio web oficial del Consejo de Mediación y los datos se actualizan de forma constante."

Artículo 16. Responsabilidad disciplinaria del mediador. El mediador incurre en responsabilidad disciplinaria por incumplimiento de los deberes previstos en los artículos 12.2 y 12.3 de la presente Ley; la anotación permanece en el registro durante 6 meses. Según la gravedad del incumplimiento, pueden aplicarse una advertencia, una amonestación o la suspensión de la actividad de 1 a 6 meses. La medida se adopta mediante decisión del Consejo dentro del año siguiente al incumplimiento. El mediador no incurre en responsabilidad cuando las partes no logren alcanzar un acuerdo o incumplan el acuerdo alcanzado. Las medidas disciplinarias no excluyen la responsabilidad civil, administrativa o penal, ni la potestad disciplinaria del organismo que emplee al mediador.

Artículo 17. Suspensión del derecho a ejercer la actividad de mediador, o exclusión del Consejo. El derecho a ejercer se suspende: a petición del interesado; por incumplimiento de una decisión del Consejo que ordene subsanar una infracción (de 1 a 6 meses); en el supuesto previsto en el artículo 16.2.3 de la presente Ley. El mediador es excluido del Consejo: a petición propia; por condena penal firme o resolución judicial firme que imponga medidas de seguridad de carácter médico; por incapacidad o capacidad limitada declarada judicialmente; por fallecimiento; por declaración judicial de fallecimiento o desaparición; por no completar el curso de actualización profesional; por aplicación, al menos tres veces en un año, de las medidas disciplinarias previstas en el artículo 16.2; por descubrirse posteriormente información falsa en los documentos presentados para la admisión; por no notificar al Consejo, al menos un día hábil antes de que expire el plazo de suspensión, el resultado de la subsanación de la infracción; por impago de la cuota de afiliación durante más de seis meses sin causa justificada. Estas decisiones son adoptadas por el Consejo (en algunos casos solo sobre la base de una resolución judicial firme) y se anotan en el registro. Una vez desaparecida la causa de la suspensión, el Consejo decide, en un plazo de 5 días, sobre el restablecimiento de la actividad, previa solicitud escrita. La persona excluida por determinadas causas puede solicitar una nueva admisión transcurrido un año desde la decisión de exclusión (en un caso, siempre que la condena haya sido cumplida o cancelada).

Artículo 18. Consejo de Mediación. El Consejo de Mediación es una persona jurídica sin ánimo de lucro, constituida sobre la base de la afiliación obligatoria de las organizaciones de mediación, los mediadores y las entidades de formación de mediadores, que funciona conforme al principio de autogobierno y ejerce las funciones previstas en el artículo 20.1 de la presente Ley. El Consejo se organiza y funciona de conformidad con la presente Ley, otros actos normativos y sus propios estatutos.

Artículo 19. Patrimonio del Consejo de Mediación. "El Consejo de Mediación puede poseer (utilizar) bienes de cualquier tipo no prohibido por la ley." "El patrimonio del Consejo de Mediación se forma con las cuotas de afiliación, las subvenciones, las donaciones y otras fuentes no prohibidas por la ley." "El importe de la cuota de afiliación de los miembros del Consejo de Mediación, así como los plazos y el procedimiento de pago, se establecen en los estatutos del Consejo."

Artículo 20. Funciones del Consejo de Mediación. El Consejo, entre otras funciones: regula y supervisa el sector de la mediación; adopta medidas de desarrollo; organiza los programas de formación; lleva los registros; elabora normas de procedimiento y códigos de conducta ética; determina los modelos de documentos; recopila estadísticas; realiza un análisis de eficacia cada tres años; organiza conferencias; examina las reclamaciones; determina las medidas para subsanar las infracciones; aplica medidas disciplinarias; suspende la actividad; publica periódicamente informes; y desempeña las demás funciones previstas por la ley (lista de dieciséis funciones en total). "La organización de mediación, el mediador y la entidad de formación de mediadores pueden recurrir ante los tribunales las decisiones del Consejo de Mediación, así como sus demás acciones u omisiones."

Capítulo 4. Inicio del proceso de mediación (arts. 21 a 24)

Artículo 21. Fundamentos para la aplicación del proceso de mediación. La mediación comienza bien con la celebración de un acuerdo escrito sobre la aplicación del proceso de mediación, bien con la participación en la sesión inicial de mediación prevista en los artículos 28 y 29 de la presente Ley. El acuerdo puede celebrarse antes, o durante, el proceso judicial; la iniciativa puede partir de cualquiera de las partes; el tribunal puede recomendar la mediación a las partes; cuando las partes celebren un acuerdo de mediación, el proceso judicial se suspende. El proceso se considera iniciado desde el momento en que se envía la propuesta de mediación, o se celebra la sesión inicial. Si se acude a los tribunales sin cumplir el requisito de la sesión inicial obligatoria, la demanda se deja sin tramitar.

Artículo 22. Acuerdo sobre la aplicación del proceso de mediación. El acuerdo se celebra por escrito y debe contener los datos de las partes, el objeto de la controversia, la información sobre el mediador o la organización de mediación elegidos, las condiciones relativas a los gastos, las obligaciones de confidencialidad, la duración del proceso y sus normas de procedimiento. Cuando se celebre a través de un representante, se requiere poder por escrito.

Artículo 23. Elección del mediador. Las partes eligen de mutuo acuerdo a uno o varios mediadores, o pueden solicitar una recomendación a una organización de mediación. Antes de la celebración del acuerdo, el mediador debe explicar gratuitamente los objetivos de la mediación y los derechos de los participantes.

Artículo 24. Normas para el desarrollo del proceso de mediación. El mediador puede celebrar reuniones conjuntas y separadas con las partes, formular recomendaciones, y debe tratar a las partes de manera igualitaria. Las partes pueden participar personalmente o a través de un representante, y recurrir a la asistencia de peritos. La duración total de la mediación no puede exceder de 30 días, prorrogables por otros 30 días de mutuo acuerdo entre las partes.

Particularidades de la mediación según el tipo de controversia (arts. 25 a 27)

Artículo 25. Controversias civiles y económicas. Las partes pueden, de mutuo acuerdo, resolver mediante mediación cualquier asunto civil o controversia económica, incluidos los que tengan elemento de extranjería. El programa de formación de mediadores para las controversias relativas a la protección de los consumidores debe ser aprobado por la autoridad ejecutiva competente.

Artículo 26. Controversias derivadas de relaciones familiares. La mediación puede aplicarse, entre otras materias, a las condiciones para la continuación del matrimonio, al ejercicio de la patria potestad, a la determinación del lugar de residencia del menor y a las obligaciones de alimentos. En las controversias relativas a menores, el mediador debe consultar con los órganos estatales competentes y comunicar, respetando el principio de confidencialidad, las circunstancias que amenacen el bienestar del menor; los acuerdos conciliatorios que afecten a menores requieren la aprobación del órgano estatal competente. (Desde la modificación del 22 de abril de 2025, art. 26.7, el mediador familiar debe poseer un certificado especializado.)

Artículo 27. Controversias derivadas de relaciones laborales. La mediación se aplica a las controversias laborales individuales y colectivas. Al igual que en la disposición relativa a la protección de los consumidores del artículo 25, el programa de formación especializada de los mediadores laborales debe ser aprobado por la autoridad ejecutiva competente. (Desde la modificación del 22 de abril de 2025, art. 27.3, el mediador laboral debe poseer un certificado especializado.)

Sesión inicial de mediación obligatoria (arts. 28 y 29) (el título del artículo 28, el artículo 28.1 y el título del artículo 29 fueron modificados por la ley del 26 de diciembre de 2023, que eliminó la referencia a las controversias económicas/comerciales)

Artículo 28. Sesión inicial de mediación para controversias familiares y laborales. "Para las controversias derivadas de relaciones familiares [y laborales], las partes deben participar en una sesión inicial de mediación antes de acudir a los tribunales." "La sesión inicial de mediación relativa a las controversias mencionadas en el artículo 28.1 de la presente Ley es dirigida por el mediador o la organización de mediación acordados de mutuo acuerdo por las partes." Si las partes no llegan a un acuerdo sobre la elección del mediador en el plazo de 10 días hábiles, se recurre a la organización de mediación de la ciudad/distrito en que tenga su sede el tribunal competente (o a la más cercana, si no la hubiera), y el mediador es designado por dicha organización. Si en ese lugar no existiera ninguna organización de mediación, el mediador podrá, a petición de cualquiera de las partes, ser designado por el propio tribunal.

Artículo 29. Sesiones inicial y posteriores de mediación. En la sesión inicial, el mediador explica a las partes la naturaleza, las ventajas y las normas del proceso de mediación, celebrando, si es necesario, reuniones separadas. Si una de las partes, tras haber sido notificada con al menos 5 días de antelación, no comparece a la sesión inicial o renuncia por escrito, el mediador expide una constancia de "no comparecencia a la sesión inicial de mediación" (desde la modificación del 22 de abril de 2025, en tal caso el proceso se extingue automáticamente, sin necesidad de medidas disciplinarias adicionales). Si una de las partes no está dispuesta a continuar, el mediador pone fin al proceso y expide la constancia correspondiente. La no comparecencia sin causa justificada da lugar a la responsabilidad prevista por la ley. Si se alcanza un acuerdo, las partes celebran el acuerdo sobre la aplicación del proceso de mediación y el proceso continúa. A falta de acuerdo conciliatorio, el mediador redacta un acta. Obtenida la constancia o el acta, la parte puede acudir a los tribunales, adjuntando a la demanda la constancia o el acta correspondiente.

Controversias administrativas y mediación judicial (arts. 30 a 32)

Artículo 30. Controversias derivadas de relaciones de derecho administrativo. Las controversias relativas a la "adopción, ejecución o anulación de actos administrativos" por parte de los órganos administrativos pueden resolverse mediante mediación, salvo las excepciones previstas en leyes especiales (por ejemplo, las controversias territoriales entre unidades administrativas).

Artículo 31. Mediación judicial. "En cualquier fase del proceso judicial, el tribunal, teniendo en cuenta las circunstancias del asunto, por iniciativa propia y con el consentimiento de las partes", puede proponer la mediación a las partes; el mediador se designa de entre las organizaciones de mediación locales, o, en su defecto, por el propio juez. Durante la mediación, el proceso judicial se suspende, y el acuerdo conciliatorio, junto con el acta sobre el resultado del proceso de mediación, se presenta al tribunal.

Artículo 32. Extinción del proceso de mediación. El proceso de mediación se extingue por nueve causas (entre ellas, la celebración de un acuerdo conciliatorio, la renuncia de un participante, el vencimiento del plazo, el cese de las facultades del mediador). La extinción se formaliza mediante acta en el plazo de tres días; el acta se notifica a las partes en el plazo de un día y se elabora el número de copias necesario. Se considera que la mediación ha concluido en la fecha de la firma del acuerdo conciliatorio o de la notificación del acta.

Acuerdo conciliatorio (arts. 33 a 35)

Artículo 33. Contenido del acuerdo conciliatorio. El acuerdo se celebra por escrito y debe indicar la fecha y el lugar de celebración, los datos de las partes, el objeto de la controversia, los datos del mediador o de los mediadores y de la organización de mediación, las soluciones acordadas por las partes y sus plazos, las consecuencias del incumplimiento o del cumplimiento defectuoso, así como las demás condiciones previstas por el Código Civil y por otras leyes. El acuerdo es firmado por las partes y el mediador (o los mediadores); se elaboran copias para cada parte y para los organismos competentes. El acuerdo no puede ser contrario a la ley ni a los derechos de terceros. Debe entregarse una copia del acuerdo a las partes el mismo día de la firma; en el plazo de un día hábil desde su recepción, una de las partes debe remitir la copia requerida al organismo competente.

Artículo 34. Ejecución del acuerdo conciliatorio. "Salvo que el acuerdo disponga otra cosa, el acuerdo conciliatorio tiene carácter vinculante para las partes desde la fecha de su firma." El incumplimiento del acuerdo da lugar a responsabilidad civil en los términos previstos en el mismo. Si no se produce el cumplimiento voluntario, cualquiera de las partes puede acudir al tribunal o a un notario para solicitar la homologación del acuerdo conciliatorio. El tribunal y el notario homologan el acuerdo conforme al procedimiento aplicable. "Cuando el acuerdo conciliatorio sea contrario al artículo 33.3 de la presente Ley, se denegará su homologación."

Artículo 35. Suspensión del plazo de prescripción. "La activación del proceso de mediación produce la suspensión del curso del plazo de prescripción previsto por la ley respecto de la controversia entre las partes." El apartado 35.2 regula el modo de cómputo posterior del plazo de prescripción en función del resultado del proceso de mediación (el texto completo de este apartado no pudo obtenerse en esta sesión, por lo que su redacción exacta no se reproduce aquí).

Artículo 36 y disposiciones siguientes — síntesis reconstruida únicamente a partir de fuentes secundarias; texto primario no obtenido en esta sesión

Artículo 36. Gastos de mediación (reconstrucción). Los gastos de mediación comprenden los honorarios debidos al mediador o a la organización de mediación, así como los gastos operativos como los de viaje y alojamiento; el mediador o la organización pueden, a su discreción, prestar el servicio de forma gratuita (pro bono); conforme al artículo 3.4, quien haya sufragado dichos gastos puede beneficiarse de la exención de la tasa estatal (fuente: Ekvita.com). No ha sido posible confirmar en la fuente primaria la regla exacta de reparto de los gastos entre las partes a falta de acuerdo en contrario.

Disposiciones finales y transitorias, entrada en vigor (reconstrucción). El núcleo de la Ley entró en vigor tras la firma presidencial de 2019; la obligación de la sesión inicial de mediación, en cambio, se introdujo de forma escalonada — las fuentes secundarias ofrecen fechas distintas (algunas indican el 1 de julio de 2020, otras indican que la aplicación efectiva comenzó el 1 de enero de 2021, probablemente debido a la ley de aplicación n.º 133-VIQD, de 19 de junio de 2020). No fue posible confirmar con precisión estas fechas en la fuente primaria durante esta sesión.